opinie

Versterk het industriebeleid met een ambitieus investeringsplan

Hoogleraar economie KU Leuven

Dat Elon Musk naar Berlijn en niet naar hier trekt om zijn nieuwe Tesla-fabriek neer te poten hoeft geen ramp te zijn. Maar het wordt hoog tijd om de pijnpunten voor investeerders weg te werken.

De elektrische autobouwer Tesla heeft beslist een nieuwe megafabriek te openen in Berlijn om er vanaf 2021 elektrische wagens te produceren. België stond ook in het lijstje van mogelijke toplocaties. Het is opnieuw een gemiste kans. Vorig jaar koos de materialengroep Umicore er al voor haar nieuwe batterijfabriek, goed voor 400 jobs, niet in Antwerpen maar in het Poolse Nysa te bouwen.

©Dieter Telemans

Dat de keuze op Duitsland is gevallen, is niet onlogisch. De cijfers liegen niet. De productiviteit in België nam slechts met 2 procent toe tussen 2008 en 2018, in Duitsland met 4,6 procent. De loonkostprijs per eenheid product ligt 10 procent hoger in België dan in Duitsland. Belangrijker nog zijn de elektriciteitskosten. Die liggen in België voor industriële gebruikers een vijfde hoger dan in de buurlanden en dat ligt vooral aan de belastingen erop.

Verder kampen we met een belangrijke mismatch op de arbeidsmarkt. Tesla zou hier niet genoeg ingenieurs vinden. België heeft 19.352 studenten hoger onderwijs in STEM-richtingen (Science, Technology, Engineering, Mathematics) of 0,170 procent van de bevolking. Duitsland heeft er 202.354, 0,244 percent van de bevolking. Het land heeft dus relatief gezien zowat de helft meer STEM-studenten dan België.

Sinds 2004 beweren opeenvolgende Vlaamse regeringen dat ze investeringsregeringen zijn. We hebben er niet veel van gezien.

Wat kan de Vlaamse overheid, die bevoegd is voor het industriebeleid, daaraan doen? De relatief lage productiviteitsgroei sinds de financiële crisis zien we ook in andere Europese landen. Er is sprake van een productiviteitspuzzel, maar in België is die complexer dan elders.

Sinds 2004 beweren opeenvolgende Vlaamse regeringen dat ze investeringsregeringen zijn. We hebben er niet veel van gezien, hoewel er een lichte kentering was tijdens de vorige legislatuur. Nu is het ideale moment om een duw te geven aan nieuwe productieve en toekomstgerichte (groene) investeringen. De interestvoeten zijn historisch laag en dat blijft de komende jaren zo. Het is hoog tijd om de budgettaire orthodoxie te laten varen.

Productieve investeringen kunnen bovendien buiten de begroting gehouden worden, want het gaat om de lange termijn. Ook de nieuwe Europese Commissie zal wellicht (eindelijk) een soepeler begrotingsbeleid toestaan in die richting. De uitgaven moeten natuurlijk wel doordacht zijn. In Nederland moet het Centraal Planbureau elke kosten-batenanalyse van voorgestelde overheidsinvesteringen goedkeuren (of afkeuren).

Chemie

Het Vlaamse industriebeleid, met als zwaartepunt de speerpuntclusters, kan een hefboom gebruiken. Speerpuntclusters zijn grootschalige en ambitieuze initiatieven die de onderlinge samenwerking tussen bedrijven, kennisinstellingen (universiteiten) en de overheid faciliteren. Het zijn ecosystemen rond waardenetwerken die voor Vlaanderen al economisch belangrijk zijn, maar nog sterk kunnen groeien en innoveren. Zo is Catalisti de speerpuntcluster die duurzame innovaties in de chemie en kunststoffen stimuleert.

Speerpuntclusters laten toe de nodige schaal te bereiken om mee te spelen op wereldvlak.

Speerpuntclusters laten toe de nodige schaal te bereiken om mee te spelen op wereldvlak. Kijk naar de chemiesector. Het voorbije jaar kondigden vier buitenlandse multinationals belangrijke chemie-investeringen aan in de haven van Antwerpen. De bouw van een kraker die ethaangas omzet in ethyleen - een project van de Britse chemiegroep Ineos - zou zelfs de grootste investering zijn in de chemiesector in de voorbije 20 jaar.

De aanwezigheid van zulke buitenlandse multinationals is belangrijk. Niet alleen voor de extra jobs, maar ook omdat die bedrijven - die gekenmerkt worden door een hoge productiviteit - belangrijke spill-overs genereren naar andere bedrijven in de regio.

DNA verankeren

Als we ons minder zorgen willen maken over het missen van investeringen als die van Tesla, moeten we de randvoorwaarden voor investeerders verbeteren. Dan gaat het over een verlaging van de hoge stroomprijzen, het wegwerken van de hoge congestie die nefast is voor de productiviteitsgroei, het wegwerken van de mismatch op de arbeidsmarkt, het inzetten op STEM-opleidingen, en voldoende ondersteuning bieden voor de nieuwe technologische uitdagingen zoals artificiële intelligentie.

Maak er deze keer een echte investeringsregering van

Het industriebeleid in Vlaanderen moet worden versterkt met een ambitieus investeringsplan dat speerpuntclusters ondersteunt en op die manier het DNA van de Vlaamse industrie verankert. Alleen dan zal Vlaanderen nog een rol kunnen opeisen in de globale wereldeconomie. Maak er deze keer dus een echte investeringsregering van.

Lees verder

Gesponsorde inhoud