opinie

Vrouwelijk gezond verstand biedt Noord-Ierland nieuwe kansen

Directeur Leuven Centre for Irish Studies (LCIS)

Nemen de inclusieve vrouwen van Sinn Féin en Alliance het over van de exclusieve DUP of houdt die haar boycot van de hele Noord-Ierse politiek vol, tegen alle andere Ieren en de rest van de wereld in?

Hoewel het er al jaren zat aan te komen, is er verbazing alom: bij de verkiezingen van vorige week zijn de katholieke nationalisten van Sinn Féin de grootste partij geworden in Noord-Ierland, met Michelle O’Neill als voorzitster. Dat is een aardverschuiving. Terwijl de katholieken tot 30 jaar geleden nauwelijks werk vonden - ze werden geweerd door de drie grootste (protestantse) werkgevers: politie, openbare administratie en scheepswerven - en nauwelijks een stem hadden, zullen ze nu de eerste minister leveren.

De essentie

  • De auteur: Hedwig Schwall is verbonden aan het Leuven Centre for Irish Studies van de KU Leuven.
  • De kwestie: Na de verkiezingen zijn de katholieke nationalisten van Sinn Féin de grootste partij geworden in Noord-Ierland, met Michelle O’Neill als voorzitster.
  • De conclusie: Een van de belangrijkste signalen is het overweldigende succes van de Alliance, de ‘cross-community’-partij van kopstukken Patricia O'Lynn en Naomi Long. Deze inclusief denkende vrouwen bieden Noord-Ierland nieuwe perspectieven.

Na 101 jaar protestantse overheersing kan dit tellen als symbolische omslag, maar toch betekent de overwinning (27 zetels tegenover 25 voor de DUP, de Democratic Unionist Party) nog geen definitieve nieuwe start. Sinds de Goedevrijdagakkoorden van 1998 (die een einde maakten aan de burgeroorlog in Noord-Ierland) stelt de grondwet dat protestanten en katholieken samen moeten regeren. De facto betekende dat dat de eersten de Prime Minister leverden en de laatsten de Deputy Prime Minister, die samen het kabinet van de ‘PMDPM’ vormen.

Het eerste onwaarschijnlijke tweetal in deze configuratie was Ian Paisley (protestantse DUP-politicus) en Martin McGuinness (voormalig IRA-leider), en hoewel beiden uit radicaal tegengestelde visies kwamen, werkten ze zo goed samen dat ze de ‘chuckle brothers’ genoemd werden. Maar dat bleef niet duren en de regel is dat, indien een van beide leidinggevenden zich terugtrekt, de andere niet verder kan functioneren. Dat is precies waar DUP-leider Jeffrey Donaldson nu mee dreigt: als het Noord-Ierse protocol (het Noord-Ierse luik van de brexit) niet grondig herzien wordt, zal hij weigeren een DPM aan te stellen, waardoor hij de hele regeringsvorming lamlegt.

Stale, male, pale

Om dit soort ingebouwd chantage te vermijden moet een staatshervorming worden doorgevoerd. Daar lijken de Noord-Ieren nu aan toe. Een van de belangrijkste signalen in deze verkiezing is dan ook het overweldigende succes van de Alliance, een ‘cross-community’-partij die 44.000 voorkeurstemmen won (terwijl de DUP er 40.000 verloor), haar aantal zetels verdubbelde en de derde grootste partij werd.

Patricia O’Lynn, een van de kopstukken, wilde een alternatief bieden voor het ‘stale, male, pale’ (overjaars, mannelijk, blank/kleurloos). Afkomstig uit een liberaal-katholieke familie kwam ze op in het oerprotestantse kiesdistrict van Ian Paisley, en ze won. De Alliance is de partij van diegenen die niet in religieuze termen denken en zich niet zozeer met het Verenigd Koninkrijk of met Ierland willen verbinden, maar met elkaar.

Een van de belangrijkste signalen bij de verkiezingen was het grote succes van de Alliance, een ‘cross-community’-partij die 44.000 voorkeurstemmen won en de derde grootste partij werd.

Partijvoorzitter Naomi Long vraagt al lang dat de ‘verplichte coalitie’ van de PMDMP vervangen zou worden door ‘vrijwillige’ afspraken: dat zou sabotage door een partij verhinderen en meer soepelheid in het beleid brengen. En hoewel de protestante partijen (DUP met UUP, Ulster Unionist Party) samen even sterk zouden staan als Sinn Féin met de Alliantie en de SDLP (Social Democratic and Labour Party) zou er tenminste een dialoog op gang komen.

Zeer uitzonderlijk

Volgens de DUP is het eerste punt op de agenda het fameuze protocol dat de Britse premier Boris Johnson al te snel ondertekend heeft ‘to get Brexit done’.

Het protocol is om vier redenen een zeer uitzonderlijke internationale overeenkomst: (1) hoewel internationaal, geldt het alleen voor een binnengrens van een van de overeenkomende partijen; (2) de regels voor binnenkomende en uitgaande goederen zijn verschillend; (3) goederen die van Groot-Brittannië naar Noord-Ierland (dus in het VK) vervoerd worden volgen niet de regels van het land maar van de EU; omdat die extra administratie vragen helpt het Verenigd Koninkrijk de kosten te dragen en heeft het unilateraal een uitstel afgekondigd, dat ook al verlengd is; (4) hoewel het een internationaal verdrag is, gedoogt de EU dat het Verenigd Koninkrijk zelf de regels toepast (mits sprake is van enig toezicht door de EU). Op die manier wordt een harde grens tussen Noord-Ierland en Ierland vermeden, want dat wil geen enkele partij.

DUP-leider Jeffrey Donaldson dreigt ermee geen vicepremier aan te stellen als het Noord-Ierse luik van de brexit niet grondig herzien wordt. Hij legt zo de hele regeringsvorming lam.

Hoe dan ook, één partij is de kampioen van de ironische wendingen: alleen de DUP drong aan op een harde brexit. De DUP die Johnson in het zadel hielp, en die in februari van het protocol af wilde en daarom de hele Noord-Ierse politiek boycotte. Nu is de DUP daarvoor afgestraft, maar ze blijft zich blijkbaar vastklampen aan dat protocol.

Dat zal haar niet in dank afgenomen worden: er zijn hoge noden in de gezondheidszorg, het onderwijs en het levensonderhoud. Daar moet en kan iets aan gedaan worden, temeer omdat het VK 300 miljoen pond naar Noord-Ierland gestuurd heeft, steun die niet gebruikt kan worden zolang er geen regering is om het geld te verdelen.

Hoewel ze maar een bevolking van 1,8 miljoen mensen heeft, is de regio meer dan ooit van symbolisch belang voor Brussel, Dublin, Washington en (zeer tegen wil en dank) voor Londen. Maar er is unanimiteit: ze sturen er alle vier op aan een democratisch bestel te maken waar mensen samen hun verantwoordelijkheid nemen.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud