opinie

VS zijn terug, maar niet langer onmisbaar

hoogleraar internationale politieke economie aan de Johns Hopkins Universiteit in Washington, DC.

Tijdens de Trump-jaren heeft Europa een zelfstandig beleid ontwikkeld. De Verenigde Staten zijn niet langer de onmisbare natie.

‘America is back!’ Met die drie woorden eiste president Joe Biden in zijn virtuele toespraak voor de veiligheidsconferentie in München opnieuw het leiderschap op voor de VS in het Westen en in de rest van de wereld. Een zucht van opluchting ging door de woonkamers en de thuiskantoren van de westerse diplomatieke elite. De verandering in toon vanuit het Witte Huis was wenselijk, maar de Europese Unie is de jongste vier jaar niet bij de pakken blijven zitten. In 2020 hebben de EU-instellingen in Brussel duidelijk voor een onafhankelijke koers gekozen.

Donald Trump is van het wereldpolitieke toneel verdwenen, maar ze zijn hem niet zomaar vergeten in Brussel, Parijs en Berlijn. Zolang een comeback van een trumpiaanse president in 2024 niet kan worden uitgesloten, zal men terecht voorzichtig omgaan met de Amerikaanse beloften van vandaag. Boris Johnson heeft Biden het meest nodig. Maar voor Angela Merkel en Emmanuel Macron - en veel andere EU-leiders met hen - liggen de kaarten anders. In 2020 heeft de EU in volle pandemie een paar lang aanslepende beleidstaboes doorbroken door volop in te zetten op haar eigen concept van een open strategische autonomie.

Zolang Trump de Republikeinse Partij blijft betoveren, zal Europa rekening moeten houden met zijn terugkeer, of met de terugkeer van een van zijn klonen.

Het wegvallen van het Verenigd Koninkrijk viel samen met de existentiële crisis veroorzaakt door het coronavirus. Die combinatie maakte de weg vrij voor de Franse president om zijn visie van EU- soevereiniteit en solidariteit vorm te geven. In de lente van 2020 kon Macron Merkel ervan overtuigen een EU-herstelfonds op poten te zetten en dat ook volledig te financieren door nieuwe gemeenschappelijke schulden uit te schrijven.

Merkel gebruikte het Duitse EU-voorzitterschap in de tweede helft van 2020 om op de valreep een bilateraal investeringsverdrag tussen de EU en China af te sluiten. In december 2020 bracht de EU ook de onderhandelingen met het VK tot een succesvol einde en bereikten EU-leiders een ambitieus onderling akkoord om de klimaatverandering het hoofd te bieden.

De EU heeft dus niet stilgezeten tijdens Trumps presidentschap. Dat betekent natuurlijk niet dat alles naar wens verloopt in Europa. De crisis van de rechtsstaat en de erosie van de democratische principes in Hongarije en Polen blijven fundamentele problemen waarbij de morele steun van de VS van pas kan komen. De distributie van vaccins loopt stroef, zeker in vergelijking met de VS en het VK. Over hoe men met het Rusland van Poetin moet omgaan, blijven de meningen verdeeld.

Maar 2020 was voor de Europese Unie een doorbraakjaar waarin belangrijke knopen zijn doorgehakt. Brussel heeft duidelijk gekozen om een actievere rol te spelen op het internationale politieke toneel.

Eigen problemen

Vandaag zijn vooral de VS bezig met hun eigen binnenlandse tegenstellingen en problemen. Biden mag dan in Europa met open armen zijn onthaald, zijn prioriteiten liggen in de VS.

Samen met vicepresident Kamala Harris zal hij zich de volgende twee jaar richten op de bestrijding van het coronavirus, de hervorming van strafrechtelijk systeem, het aanzwengelen van de arbeidsmarkt, de overgang naar een groenere economie, het overbruggen van de verschillen tussen de rassen, het uitstippelen van een nieuw immigratiebeleid, het toegankelijker maken van de gezondheidszorg en het herstellen van het geloof in de eigen democratie. Dat laat weinig tijd en ruimte over voor een krachtdadig buitenlands beleid.

Vandaag is het Amerika die vooral bezig is met haar eigen binnenlandse tegenstellingen en problemen.

Op veel vlakken zijn de Europese leiders het eens met Biden, maar economisch is het duidelijk dat hij de protectionistische handelskoers van zijn populistische voorganger zal blijven varen. Als het op de relaties met Rusland en China aankomt, hebben de Europeanen vaak andere ideeën. Voor Berlijn is de Nordstream 2-pijpleiding van Rusland naar Duitsland een puur economische kwestie, in Washington zien ze dat heel anders. Europa wil ook geen kant kiezen in een nieuwe Koude Oorlog tussen de VS en China, en ziet commerciële belangen in Peking het dikwijls halen van zijn principes op het gebied van mensenrechten.

Zolang Trump de Republikeinse Partij blijft betoveren, zal Europa rekening moeten houden met zijn terugkeer, of de terugkeer van een van zijn klonen. Madeleine Albright, Amerikaans minister van Buitenlandse Zaken in de jaren negentig, zei ooit dat de VS de onmisbare natie waren in de wereld. De nostalgie van veel Europeanen naar die tijd heeft intussen plaats geruimd voor een realistischer beleid waarin de EU geleidelijk aan zelf de lijnen uitzet.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud