opinie

Waarom de Europese Commissie de zaak tegen Apple verloor

Hoogleraar Internationaal & Europees belastingrecht KU Leuven

Het arrest van het Gerecht van de Europese Unie in de Apple-zaak legt het fundamentele gebrek van een staatssteunclaim tegen internationale winstverschuiving bloot.

De Europese Commissie had in 2016 een claim van 13 miljard euro tegen Ierland en Apple ingediend. Het Gerecht van de Europese Unie heeft die vorige week verworpen. De Apple-zaak is de belangrijkste zaak in de kruistocht van de Commissie tegen de in haar ogen te voordelige afspraken die de fiscale autoriteiten van sommige lidstaten maken over het bedrag aan te belasten winst in rulings met multinationals.

Luc De Broe ©RV DOC

Volgens Margrethe Vestager, de Commissaris voor Mededinging, betaalde Apple in Ierland niet de wettelijk verschuldigde belasting op de winst van haar Ierse bijhuizen uit de verkoop van Apple-producten in Europa. Ook zou Ierland een geschenk - staatssteun in het juridische jargon - aan Apple hebben verleend, wat verboden is onder Europees recht omdat dat de concurrentie verstoort.

De publieke opinie is geschokt door die uitspraak. Fiscalisten zijn minder verrast. In een procedure voor de Europese gerechten geldt de ijzeren wet van het bewijsrecht: de eiser moet zijn gelijk bewijzen. Het is niet omdat Vestager op persconferenties en in de media met veel zin voor dramatiek verkondigt dat lidstaten hun fiscale regels niet naleven om multinationals aan te trekken, dat dat ook zo is. De Commissie moet dat bewijzen. En daar wringt het schoentje.

Tot nu heeft de Commissie vier zaken voor het Gerecht van de Europese Unie gebracht en drie verloren.

Het is niet omdat Vestager in de media verkondigt dat lidstaten hun fiscale regels niet naleven om multinationals aan te trekken, dat dat zo is.

In de Belgische excess profit rulings-zaak had de Commissie het zichzelf gemakkelijk gemaakt. In de plaats van de 39 rulings te betwisten viel ze de Belgische wet aan die in de rulings werd toegepast. Het Gerecht stelde de Commissie in het ongelijk.

In de Starbucks-zaak betwistte de Commissie een ruling van de Nederlandse fiscus, die een verkeerde methode zou gebruiken om het bedrag van de royalty te bepalen die de Nederlandse vennootschap betaalde voor het gebruik van immateriële rechten. Het Gerecht oordeelde dat de Commissie de ruling misbegrepen had: die stelde niet het bedrag van de royalty vast, maar de winstmarge op de verkopen.

In de Apple-zaak oordeelde het Gerecht dat de Commissie niet had bewezen dat Ierland het Ierse recht en de internationale OESO-regels over winsttoerekening bij multinationals verkeerd had toegepast.

Expertise

In rulingzaken gaan de staatssteunclaims over de toepassing van de complexe regels van nationaal en internationaal fiscaal recht. Die schrijven voor hoe de winst van een multinationale groep aan de wereldwijde vestigingen toegerekend wordt. Hoewel in de Apple-zaak een fiscaal expert aan het team werd toegevoegd, zijn de ambtenaren die het verweer voeren specialisten in concurrentierecht. Ze lijken fiscale expertise te missen en nemen te extreme standpunten in.

De ambtenaren die het verweer voeren lijken fiscale expertise te missen en nemen te extreme standpunten in.

Volgens de Commissie waren alle intellectuele eigendomsrechten op de Apple-producten aan de Ierse bijhuizen toe te rekenen, zodat alle winst uit hun verkopen in Ierland belast moet worden. Dat kon de Commissie in de feiten niet hard maken, om de evidente reden dat in een Amerikaanse techgroep als Apple de intellectuele eigendomsrechten in de VS worden ontwikkeld en de strategische beslissingen in de VS worden genomen. Terecht oordeelde Ierland dat slechts een deel van de winst aan de Ierse verkoopentiteiten moet worden toegerekend.  

Vreemde Ierse regels

Maar de crux van de planning was dat de niet-Ierse winsten nergens anders werden belast. De oorzaak zijn de vreemde Ierse fiscale regels die het inwonerschap van vennootschappen bepalen. De Apple-vennootschappen waren opgericht onder Iers recht, maar werden bestuurd buiten Ierland. Onder Iers recht zijn ze geen inwoner van Ierland, maar bijhuizen van een buitenlandse vennootschap. Ierland bekommert zich voorts niet om de vraag waar ze wel inwoner zijn, en of een ander land de niet-Ierse winst belast. Maar de Apple-vennootschappen waren van geen enkel land inwoner - het zijn staatlozen - en de niet-Ierse winst werd dus nergens belast (althans niet tot aan de Amerikaanse belastinghervorming van 2017).

Wanneer de belastingontwijking het gevolg is van een gebrek aan harmonisatie van de wetgevingen van meerdere landen, staat de Europese Commissie machteloos voor de Europese gerechten.

Het arrest legt het fundamentele gebrek bloot van een staatssteunclaim tegen internationale winstverschuiving. Het verbod op staatssteun biedt enkel een oplossing wanneer de wetgeving van één lidstaat onterecht een fiscaal voordeel verleent aan een bedrijf. Maar als - zoals bij Apple - dat niet het geval is en de belastingontwijking het gevolg is van een gebrek aan harmonisatie van de wetgevingen van meerdere landen, staat de Commissie machteloos voor de Europese gerechten. Dan is wetgevend optreden vereist.

Hoed af voor het Gerecht trouwens. Het heeft de wet toegepast en is niet bezweken onder politieke druk en de omvang van de claim.

Toch moeten we oppassen voor te snelle conclusies. De Commissie heeft nog niet beslist of ze in beroep gaat, maar lijkt het aan zichzelf verplicht dat te doen. Het Hof van Justitie heeft in dat geval het laatste woord. Het Hof heeft de laatste tijd enkele belangrijke arresten van het Gerecht in fiscale staatssteunzaken hervormd, zowel in het voordeel als in het nadeel van de Commissie.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud