opinie

Wachten op de Big Freeze

Wat brengen 2020 en het volgende decennium ons? We vroegen vijf opiniemakers om in hun glazen bol te kijken. Vandaag buigt Jan Longeval zich over de toekomst van de beurs.

Een weekdag in het volgende decennium. Een anoniem hightechkantoor in Chicago, twee minuten voor de opening van de markt. Kauwgom malende alfamannen in witte hemden en militaire haarsnit, de blik met onderdrukte verwachting gericht op een van hun acht handelsschermen. Hier en daar vliegen gesprekjes en moppen over en weer.

©jonas lampens/ID

De markt opent, groene lijnen van computergegenereerde transacties vloeien als een digitale waterval over het scherm. Twee minuten na de opening zijn 30 miljoen aandelen verhandeld. Niets aan de hand, het is business as usual voor de flitshandelaars van een leidend huis in high frequency trading. Er is geen belangwekkend economisch of politiek nieuws, de markt kabbelt verder rond haar openingsniveau.

Plots lijkt de waterval te stokken, als door een korte stroompanne. De computeralgoritmes hebben sensoren die marktverstoringen detecteren. Rode stippen, die wijzen op abnormale koersevoluties en handelsvolumes, doemen op in de groene waterval en jagen een adrenalinestoot door het bloed van de alfamannen. Die vragen elkaar bitsig wat er aan de hand is. Zweetdruppels parelen op hun voorhoofd. Telefoons beginnen te rinkelen.

Het hoofd van de trading desk roept stante pede de softwareontwikkelaars bij zich. Voor die hun mening kunnen geven, breekt op de handelsvloer de hel los. De mannen lopen de vergaderruimte uit en zien zwarte blokken van angstaanjagend niets verschijnen in de waterval, onmiddellijk gevolgd door fenomenale pieken in het handelsvolume.

Het manisch-depressieve gedrag van de markt wordt in een razend tempo intenser. Sommigen houden het niet meer en stoten verkrampt het F-woord uit. De koersevolutie lijkt geheel erratisch. De koers van zwaargewichten als Apple en Berkshire Hathaway valt terug tot 0,1 cent. Een datazondvloed overweldigt het computersysteem van de beurs en leidt tot vertragingen in de weergave. Wat je ziet op het scherm, is een beeld uit het verleden.

De Big Freeze die ons het komende decennium te wachten staat, zal bijzonder onaangenaam zijn, maar tegelijk de omstandigheden creëren om de beurzen terug te brengen naar hun eigenlijke rol

Zes minuten na opening stort de markt in elkaar, een daling van 7% in 30 seconden. De computeralgoritmes van de flitshandelaars trekken automatisch alle orders terug uit het systeem. De liquiditeit verdampt, fundamentele beleggers panikeren en dumpen hun posities of trekken massaal hun orders terug, in navolging van de flitshandelaars.

Twaalf minuten na opening. De markt is verdwenen. Er zijn geen bied- of laatkoersen meer, enkel een zwart gat dat alle vertrouwen in het financiële systeem opslokt. De traders die de flash crash van 2010 hebben meegemaakt, roepen dat de markt zich binnen een halfuur zal herstellen.

Niet dus. De obligatiemarkt wordt meegezogen in het geweld van de aandelenmarkt. Kwaliteitsbedrijfsobligaties dalen 10, 15, 25 procent, dan gaat het licht uit. De traditionele veilige haven onder extreme marktomstandigheden, de markt van de Amerikaanse staatsobligaties, stijgt aarzelend, maar zet dan, tot ontzetting van elke belegger, ook een daling in.

De paniek verspreidt zich als wildvuur door alle financiële markten. Illiquide activaklassen verliezen meer dan de helft van hun waarde voor ze van het scherm verdwijnen. De paniek is totaal. Beleggers staren verward en vol ongeloof naar hun computerscherm, net als toen de vliegtuigen zich in de Twin Towers boorden. Regeringen komen samen in spoedvergaderingen en beslissen de markten formeel te sluiten tot ze begrijpen wat er aan de hand is.

Roofdieralgoritmes

Experts wijzen de schuldigen snel aan: de flitshandelaars. De situatie is totaal ontspoord. Meer dan de helft van alle handelsvolumes, tot 90% in sommige deelmarkten, heeft geen enkele band meer met de economische realiteit. Ze zijn alleen nog een weergave van wat computeralgoritmes uitbraken.

Zogenoemde roofdieralgoritmes scannen de dark pools van de markt, waar orders anoniem worden afgewikkeld, op jacht naar andere algoritmes. Roofdieralgoritmes die op elkaar inspelen, worden in cascade ontwikkeld. De concurrentie tussen flitshandelaars heeft hun winstmarges aangevreten en daarmee de aanzet gegeven tot een escalerende creativiteit, waarbij artificiële intelligentie vrij spel kreeg.

De cascade heeft een kritisch punt overschreden. In de beginfase verstoren kleine flash crashes het systeem alleen op lokaal niveau. Eenmaal voorbij het kritisch punt wordt het systeem in zijn geheel beïnvloed. Kleine flash crashes zijn dan niet langer een lokaal gegeven. Ze spannen samen en destabiliseren het hele systeem. Dat is een natuurlijk fenomeen, vergelijkbaar met het ontstaan van lawines en aardbevingen, en eindigt in een singulariteit van totale chaos, een digitale wolk van computerruis en ultradisruptie.

De fundamentele bestaansreden van de beurs is ondernemingen risicokapitaal te verschaffen. Zo bestendigen ze hun groei - en daarmee onze welvaart - en is hun permanente liquiditeit verzekerd

Flitshandelaars hadden de illusie gecreëerd van een liquide markt, maar hun handel is even vluchtig als gas. Met medeplichtigheid van de beurseigenaars kregen ze voor grof geld privileges om eindbeleggers via superieure technologie te benadelen. Zo verhuren de beurzen computerruimte naast de centrale server om flitshandelaars voorsprong te geven. Of creëerden ze op vraag van de flitshandelaars speciale ordertypes.

De dreiging van een economisch armageddon door de ontwrichting van het financiële systeem noopt de regeringen tot drastische maatregelen. Er komt een tobintaks en een belasting van 90% op abnormale tradingwinsten. De beurzen worden onder curatele geplaatst, orders systematisch vertraagd en privileges aan bepaalde marktpartijen worden bij wet verboden.

De fundamentele bestaansreden van de beurs is ondernemingen risicokapitaal te verschaffen. Zo bestendigen ze hun groei - en daarmee onze welvaart - en is hun permanente liquiditeit verzekerd.

De Big Freeze die ons het komende decennium te wachten staat, zal bijzonder onaangenaam zijn, maar tegelijk de omstandigheden creëren om de beurzen terug te brengen naar hun eigenlijke rol.

Jan Longeval is eigenaar Kounselor Consulting BV en adjunct-professor Vlerick Business School

Lees verder

Gesponsorde inhoud