opinie

Welkom in het tijdperk van de zwerm

Hoogleraar economie UGent

De georganiseerde aanvallen op hedgefondsen door een meute beleggers werkt zuiverend. De verrassende episode zal blijvende gevolgen hebben.

Toen vorige week het WallStreetBets-kanaal op Reddit zijn volgers opriep massaal aandelen van het bedrijf GameStop te kopen ontstond een regelrechte oorlog van de kleine man tegen de elite. Het was de eerste bewuste en gecoördineerde aanval van een zwerm kleine beleggers op enkele grote hefboomfondsen. Een week later moest Melvin Capital gered worden en kwamen anderen in zware problemen. Samen gingen de hefboomfondsen voor tientallen miljarden de boot in.

In theorie is shorten een goed idee, maar in de realiteit heeft het geleid tot wantoestanden waarbij grote haaien met geleende financiële vuurkracht monsterwinsten maken met investeerders en werknemers van innovatieve bedrijven als nevenschade.

Als een hefboomfonds een aandeel short, gebeurt iets surreëels. Het fonds leent, grotendeels met geleend geld, aandelen van een aandelenbewaarder, bijvoorbeeld van een bank of een pensioenfonds. Die geleende aandelen worden dan massaal verkocht, om de prijs naar beneden te drijven en de aandelen daarna goedkoper terug te kopen. De riante winst is gelijk aan de koersdaling min de kosten voor het lenen van aandelen en geld.

Zwerm

Maar als een zwerm klein beleggers erin slaagt de koers te doen stijgen, is het verlies voor de hefboomfondsen gelijk aan de koersstijging plus de kosten voor het lenen van aandelen en geld. Om oplopende verliezen te vermijden worden ze gedwongen de aandelen terug aan te kopen. Dat heet een short squeeze. Die gedwongen aankopen kunnen de koers van het betreffende aandeel nog verder doen stijgen, waardoor de zwerm winst maakt ten koste van de hefboomfondsen.

In theorie is shorten een goed idee. Alle beleggers kunnen een positief oordeel vellen over een aandeel door het te kopen. Alleen beleggers die het aandeel hebben, kunnen er een negatief oordeel over vellen, door het te verkopen. Omdat er dus meer ruimte is voor positieve dan negatieve informatie zijn sommige aandelen overgewaardeerd. Shorten geeft meer beleggers een instrument om een negatief oordeel te vellen, wat zou leiden tot een juistere prijs. 

De hedgefondsen worden uitgedaagd in hun eigen arena en hangen na de eerste ronde bloedend in de touwen.

In de realiteit heeft dat geleid tot wantoestanden waarbij grote haaien met geleende financiële vuurkracht monsterwinsten maken met investeerders en werknemers van innovatieve bedrijven als nevenschade. Ook grootbanken verdienen lekker door hefboomfondsen geld en aandelen te lenen op een manier die fiscale ontduiking faciliteert. Maar nu worden de hefboomfondsen uitgedaagd in hun eigen arena en hangen ze na de eerste ronde bloedend in de touwen.

Deze verrassende episode zal blijvende gevolgen hebben. De hefboomfondsen zijn in shock omdat ze zware verliezen slikken door georganiseerde aanvallen van een meute beleggers op hun posities. Omdat ze nu plots riskantere ontleners zijn, worden ze gedwongen een hogere rente te betalen op hun kredieten, wat tot nog meer verliezen leidt. De pestkoppen worden zelf aangevallen en moeten een extra risicopremie betalen om zich te financieren.

Goede bijsturing

Het onthullen en rabiaat verdedigen van hun shortposities met goede informatie, halve leugens of pure propaganda was altijd het wapen waarmee hefboomfondsen een zichzelf vervullende voorspelling op gang brachten die zelfs gezonde bedrijven op de knieën dwong. Maar net dat manipulatieve gedrag is nu riskant geworden, want door hun putopties en shortposities te onthullen stellen ze zich bloot aan vernietigende aanvallen van een zwerm kleine beleggers.

Deze afstraffing van een van de grootste uitwassen van het aasgierkapitalisme werkt zuiverend. Hefboomfondsen kunnen nog altijd een shortpositie innemen, maar ze kunnen niet langer ongestraft de informatie over het betreffende bedrijf manipuleren. Ze zullen alleen nog aandelen shortsellen waarvan ze oprecht denken dat ze overgewaardeerd zijn, en niet langer de bedrijven die het eenvoudigst de afgrond in te praten zijn. Dat is een goede bijsturing.

Collectieve actie is belachelijk gemakkelijk geworden. We zagen het in de Arabische lente, de black lives matter-protesten, de bestorming van het Capitool, en nu de aanval op hefboomfondsen.

Voor bedrijven was het vroeger vooral belangrijk om de grote investeerders te pamperen en rekening te houden met hun voorkeuren en eisen. Het adagium van die tijd was ‘aandeelhouderswaarde’. Snelle winsten, stijgende beurskoersen en dividenden waren het enige doel. Maar nu moet je ook rekening houden met de voorkeuren van een zwerm ontketende kleine beleggers, want zij hebben door de macht van hun getal plots veel in de pap te brokken.

Deze episode is deel van een bredere opstand van de ontvoogde zwerm tegen de machtpositie van gevestigde financieel-economische elites. De fundamentele oorzaak is de golf van digitalisering, die steeds dieper doorsijpelt in ons leven. Collectieve actie is belachelijk gemakkelijk geworden. We zagen het in de Arabische lente, de Black Lives Matter-protesten, de bestorming van het Capitool, en nu de aanval op de hefboomfondsen.

Dat lijken losstaande gebeurtenissen, maar het zijn allemaal vormen van strijd tussen een oude elite en een zwerm die steeds efficiënter kan communiceren en samenwerken. Daarom wordt dit het tijdperk van de zwerm, of het nagestreefde doel nu prijzenswaardig is of niet. Moeten we blij zijn met de kracht van de zwerm of eerder vrezen dat het de basis wordt voor nieuwe vormen van tirannie? Niemand weet het, maar vroeger is voorbij. Tijd om een nieuw evenwicht te zoeken.

Koen Schoors

Hoogleraar economie UGent

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud