opinie

Wending na wending in Oekraïne

Hoofddocent Europese en vergelijkende politiek, KU Leuven

Na de Russische invasie in Oekraïne stapelden de beslissende momenten zich op. Vandaag is het hoopvol wachten op nog meer omwentelingen.

Negen maanden na het begin van de Russische invasie in Oekraïne treedt de oorlog mogelijk in een nieuwe fase. De Oekraïense president Volodymyr Zelensky omschreef de inname van Cherson als D-day. Later zette een raketinslag op Pools grondgebied iedereen - en met name de NAVO - op scherp. Of dit een gamechanger wordt, is af te wachten. Zeker is dat er sinds 24 februari geen gebrek aan beslissende gebeurtenissen was.

  • De auteur
    Steven Van Hecke is hoofddocent Europese en vergelijkende politiek aan de KU Leuven.
  • De kwestie
    De situatie in Oekraïne is veel beter dan we ons hadden kunnen voorstellen, maar tegelijk is ze niet goed genoeg.
  • De conclusie
    De weg naar vrede lijkt nog lang.

Laten we starten op de plaats waar alles is begonnen: in Moskou. Toen Rusland op 21 februari officieel de zogenaamde volksrepublieken Donetsk en Loegansk erkende, liet Vladimir Poetin danig in zijn kaarten kijken. Volgens de Russische president heeft Oekraïne geen bestaansrecht als onafhankelijke en soevereine staat. Dat de machthebbers in Kiev hun land steeds meer in de armen van het Westen drijven, vormt een directe bedreiging voor Rusland. Poetin waarschuwde voor ernstige gevolgen als geen rekening werd gehouden met de verzuchtingen van Moskou.

Drie dagen later begon Poetin zijn 'speciale militaire operatie' met het oog op de 'denazificatie' van het regime in Kiev en de 'bevrijding' van de Donbas. De grootschalige invasie luidde een keerpunt in. De aanhoudende krijgsverrichtingen in de Donbss - denk aan de militarisering van de regio, inclusief grondstoffen- en voedselvoorziening, de mensenrechtenschendingen en de annexatiepolitiek - waren uiteraard niet nieuw. Ze dateren al van 2014. Maar de structurele kenmerken beletten niet dat het aanslepende conflict door de belangrijkste protagonist en aanstoker van de oorlog op dat moment in een beslissende plooi werd gelegd.

The fight is here

Ook aan Oekraïense kant trekken enkele doorslaggevende momenten de aandacht. Toen de aanval op Kiev werd ingezet, weigerde Zelensky de hoofdstad te verlaten. Er stond naar verluidt een Amerikaans legervliegtuig klaar om de president en zijn gezin veilig naar het buitenland te brengen. Maar Zelenskyy antwoordde gevat op het Amerikaanse aanbod: ‘The fight is here. I need ammunition, not a ride.’ Het maakte hem populair, zowel op het thuisfront als in de rest van de wereld. Door bij zijn soldaten te blijven vechten en telkens in gevechtstenue te verschijnen won hij de slag om de harten en geesten.

Via de publieke opinie zette Zelensky de westerse politici onder druk.

Het krediet dat hij met zijn uitgekiende mediastrategie opbouwde, wist hij handig te gebruiken om via de publieke opinie westerse politici onder druk te zetten. Minder bekend maar op het terrein mogelijk nog belangrijker was dat op ongeveer hetzelfde moment een Russische aanval op de luchthaven van Kiev werd afgeslagen. Het Antonov-vliegveld was cruciaal als bruggenhoofd voor de Russische troepenversterking bij de verovering van de hoofdstad. Uiteindelijk slaagden de Russen in hun opzet, maar door de aanzienlijke vertraging en de beschadiging van de vlieginfrastructuur bleef de noodzakelijke steun voor een snelle verovering van Kiev uit. Nadien liep de militaire campagne over land uit op een langgerekte nederlaag.

Duitsland kiest

Aan Europese kant luidde de Duitse bondskanselier Olaf Scholz een keerpunt in. Op 27 februari sprak hij in een speciale zitting de Bondsdag toe en kondigde een drastische koerswijziging aan. Daarmee koos de hele Europese Unie definitief kant: voor Oekraïne met massale wapenleveringen en tegen Rusland met elkaar snel opvolgende sanctiepakketten. Want als Duitsland kiest, kantelt Europa. (De Tijd 28 februari) Hoewel Scholz daarna ferm zijn best deed om mist te spuien over die zogenaamde Zeitenwende, bleef de lijn onverkort aangehouden. Een van de spectaculairste gevolgen was dat de EU-lidstaten Finland - buurland van Rusland - en Zweden - kampioen van het pacifisme - willen toetreden tot de NAVO.

Sinds de zomer geven enkelen van Poetins potentiële bondgenoten de critici van het Westen ongelijk.

Sinds de zomer ruilen ook andere cruciale spelers hun neutraliteit in voor een meer kritische houding tegenover de Russische agressie. De Turkse president Recep Tayyip Erdogan ging als eerste. Op 23 augustus maakte hij Poetin duidelijk dat de Krim moet terugkeren naar de volgens internationaal recht ‘rechtmatige eigenaars’. Op 16 september zegde de Indiase premier Narendra Modi de Russische president publiekelijk de wacht aan tijdens een topontmoeting in Oezbekistan. ‘Nu is het geen tijd voor oorlog’, zei hij. Als voorlopig laatste in de rij stelde de Chinese president Xi Jinping niet opgezet te zijn met de nucleaire dreiging vanuit Moskou, ondanks de ‘oneindige vriendschap’ tussen beide landen.

Daarmee geven Poetins potentiële bondgenoten de critici van het Westen ongelijk. Na negen maanden staat Rusland veel meer geïsoleerd dan bij het begin van de oorlog, terwijl de Oekraïense strijdkrachten de herovering van hun grondgebied voortzetten. De situatie is veel beter dan iemand in de Europese Unie zich had kunnen voorstellen, maar tegelijk is ze niet goed genoeg. De weg naar vrede lijkt nog lang. Het blijft hoopvol wachten op nog meer beslissende omwentelingen.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud