opinie

Wie niet geschoold is, is gezien

Wat brengen 2020 en het volgende decennium ons? We vroegen vijf opiniemakers om in hun glazen bol te kijken. Vandaag buigt Stijn Baert zich over de toekomst van de arbeid.

Hecht niet te veel geloof aan de voorspellingen van economen. Door de grote crisis van tien jaar geleden niet te zien aankomen, hebben we als beroepscategorie bewezen dat onze glazen bol niet onze grote sterkte is.

En toch. Als ik er mijn fortuin - nou ja, dat hoopje schulden - niet op hoef te verwedden, dan durf ik best een educated guess met u te delen. En die is: het wordt er tegen 2030 bepaald niet gemakkelijker op om een mooie arbeidsmarktcarrière uit te bouwen wanneer je niet over een diploma beschikt.

©RV-DOC

Dat heeft alles te maken met de technologische revolutie waar we middenin zitten. Robotica, artificiële intelligentie, big data en machine learning: op de Bram Vanderborghten (VUB), Dirk Van den Poelen en Francis Wyffelsen (UGent) van deze wereld na weet niemand hoe het exact in elkaar steekt en waar het exact toe zal leiden, maar we voelen met zijn allen wel aan dat wat bezig is niet zomaar een evolutietje is.

Gaan die robots er tegen 2030 toe leiden dat jobs massaal verdwijnen? Studiewerk zegt van niet. Wel zal een verschuiving optreden. De jobs die we nu kennen, ruimen gedeeltelijk plaats voor banen die complementair zijn met wat robots en andere technologische constructies voor ons zullen doen. Op zich niks nieuws: het is een proces dat we sinds de industriële revolutie kennen. Alleen zal zich de komende jaren een versnelling voordoen. Op zich is dat ook niet zorgelijk: het is maar doordat in ‘oude’ sectoren banen verdwijnen dat er in ‘nieuwe’ gecreëerd kunnen worden. Creatieve destructie, weet u wel.

Tegelijk kennen dergelijke (r)evoluties typisch winnaars en verliezers. De Hoge Raad voor de Werkgelegenheid is zeer helder over de digitale revolutie op arbeidsgebied. De winnaars worden degenen met vaardigheden complementair aan de digitale instrumenten, degenen die zich het snelst kunnen aanpassen aan de nieuwe technologieën en degenen die die technologieën ontwerpen. De verliezers worden de arbeidskrachten wier capaciteiten vergelijkbaar zijn met, en dus vervangbaar zijn door, die van computerprogramma’s of robots.

Sommige studies menen dat het vooral kortgeschoolde arbeid is die zal worden vervangen door technologie. Andere wijzen in de richting van polarisatie, wat wil zeggen dat vooral middengeschoolde arbeid, bijvoorbeeld in de administratie, zal worden geautomatiseerd. Nu, zelfs dan is de verwachting dat (ook) kortgeschoolden de prijs betalen wanneer middengeschoolde personen een trede zakken op de jobladder en de kortgeschoolden eraf vallen.

Kortgeschoolden komen dus onder druk op de arbeidsmarkt. Maar dat betekent niet dat het beleid lijdzaam moet toezien tot 2030. Ik geef hen wier goede wil zich niet beperkt tot de kerstperiode drie beleidsopties cadeau.

Zittenblijven

Ten eerste dienen we zo veel mogelijk Vlaamse en Belgische jongeren op te leiden tot burgers die duurzaam van toegevoegde waarde kunnen zijn in de digitale economie. Cijfers van Eurostat geven aan dat momenteel 8,6 procent van de Belgische jongeren de schoolbanken verlaat zonder diploma secundair onderwijs. Dat percentage moet de komende jaren teruggedrongen worden. Recent onderzoek wijst in de richting van onze systemen van zittenblijven en afstromen, die het best herbekeken kunnen worden. Ook dient het onderwijs inhoudelijk afgestemd te zijn op de digitale economie anno 2030. Wie afstudeert, moet over een digitale basiskennis beschikken. Ook leerkrachten moeten dus op dat vlak voldoende sterk staan, en scholen moeten beschikken over moderne technologische middelen.

STIJN BAERT

vindt dat een sterke stijging van de loonkosten voor kortgeschoolde arbeiders geen goede optie is.

verwacht dat kortgeschoolden onder druk komen op de arbeidsmarkt.

denkt dat er drie beleidsopties zijn om ons voor te bereiden op die evolutie.

Ten tweede zal van werknemers, of ze nu kortgeschoold zijn of niet, meer wendbaarheid verwacht worden. Op middellange termijn is de verwachting dat de digitale revolutie zal leiden tot een mismatch op de arbeidsmarkt: de vaardigheden van werklozen zullen nog minder overeenstemmen met de vereisten bij openstaande vacatures. Activering zal dus sneller, effectiever en breder moeten gebeuren. Dat wil zeggen: voor wie zijn baan in een krimpende sector verliest, kan een snelle herscholing richting een aanleunende baan in een andere sector aangewezen zijn.

Kwalijk

Ten derde is het belangrijk onze kortgeschoolde arbeid voldoende competitief te houden om tijdens een transitieperiode voldoende banen voor die mensen te behouden. In dat opzicht was het idee in de informateursnota van PS-voorzitter Paul Magnette om de minimumlonen sterk op te trekken bepaald kwalijk. Een sterke stijging van de loonkosten voor kortgeschoolde arbeid zal leiden tot een vernietiging van banen voor hen, via een versnelde automatisering of verplaatsing van activiteiten naar het buitenland.

Is het een betere optie de technologische revolutie te proberen afhouden of afzwakken binnen de grenzen van ons land? Absoluut niet. Net zoals deze revolutie zal leiden tot winnaars en verliezers op de arbeidsmarkt zal ze ook macro-economische winnaars en verliezers maken. Een voorproefje kregen we al met e-commerce. Doordat Nederland zijn arbeidsmarkt sneller hervormde om die sector beter te omarmen dan we in België deden, verloren we netto banen aan onze noorderburen.

De digitale revolutie verschuift de grens van onze productiemogelijkheden en vormt een uitgelezen kans om de welvaart in ons land te vergroten. Die welvaartsgroei is broodnodig. Om te kunnen investeren in scholing en zo in een opwaartse spiraal terecht te komen. En om te kunnen blijven zorgen voor wie ziek is, of oud, of wie om andere redenen echt niet meer meekan op onze arbeidsmarkt.

Zal in 2030 blijken dat Vlaanderen en België de digitale trein gemist hebben wegens inertie in het beleid? Of zullen we volop in een positieve spiraal zitten die de analogie met Flanders Technology in de jaren 80 kan doorstaan? De komende jaren maken we samen de keuze.

Lees verder

Gesponsorde inhoud