opinie

Zet kortzichtigheid en inhaligheid opzij in deze pandemie

Hoogleraar economie UGent

Meer dan ooit moet de farmaceutische industrie de kennis over de ontwikkeling en de productie van haar covidvaccins verspreiden. Laat de hele wereld bijdragen aan deze cruciale wedloop voor vaccins en medicijnen.

In mei hield ik hier een betoog om de patentrechten voor Covid-19-vaccins te verkorten of tijdelijk op te schorten. Mijn argument was dat de farmaceutische bedrijven hun onderzoekskosten grotendeels voorgefinancierd kregen door diverse overheden, en dat ook universiteiten en publieke onderzoeksinstellingen een grote bijdrage hebben geleverd aan de snelle ontwikkeling van de vaccins. Die elementen ondergraven het klassieke economische argument voor patentbescherming. Dat stelt dat het tijdelijke monopolie van patentbescherming nodig is om onderzoekskosten terug te verdienen en dus a fortiori om innovatie en vaccins te hebben. Die redenering houdt dus geen steek bij Covid-19-vaccins.

De kortzichtigheid en de inhaligheid van de bestuurders in de farmaceutische industrie en de wankelmoedigheid van onze politieke leiders ondergraven de slaagkansen van hun eigen product en hun eigen beleid.

Ik besloot toen met de waarschuwing dat ook farmaceutische bedrijven er zelf belang bij hebben om tijdelijk de patenten op te schorten en de wereld zo snel mogelijk te vaccineren. Anders zouden steeds nieuwe varianten opduiken, waardoor we terechtkomen in een situatie van een steeds weer opflakkerende crises, waardoor ook de financieringsstroom waaraan de farmaceutische sector zich laaft dreigt op te drogen. De opschorting van het patentrecht zou de huidige winst verlagen, maar door het verkorten van de pandemie ook de toekomstige financiering zekerder maken. Dat leek mij een rationele ruil.

De essentie

  • De auteur
  • Koens Schoors is hoogleraar economie aan de Universiteit Gent.
  • De kwestie
  • De race tegen het coronavirus en zijn varianten en de strijd tegen de wereldwijde pandemie worden nog grimmiger.
  • Het voorstel
  • Meer dan ooit moet de farmaceutische industrie de kennis over de ontwikkeling en de productie van haar covidvaccins verspreiden, zodat de hele wereld kan bijdragen aan de cruciale wedloop voor vaccins en medicijnen.

Helaas bezweken de overheden wereldwijd, en met name de Europese Commissie, deze zomer voor de lobby van de farmaceutische bedrijven. Daarbij werd verwezen naar alternatieve oplossingen, zoals dwangpatenten, die helaas veel te traag bleken te werken om snel soelaas te bieden, of Covax, het hartverwarmende maar ontoereikende initiatief dat de wereldwijde toegang tot Covid-vaccins gelijker zou moeten maken om zo ook in armere landen de pandemie in te dijken.

De tijdelijke opschorting van patenten werd na veel gepalaver radicaal van tafel geveegd. Dat deden we uit goede koopmanszin, want vaccins worden in Europa gemaakt en kunnen worden geëxporteerd. Hier en daar werd stiekem in de handen gewreven, want dit was een buitenkansje, toch?

Vergeefs

En nu hebben we de Indiase variant (delta) over ons heen gekregen en allicht doet binnenkort de Zuid-Afrikaanse variant (omikron) daar nog een flinke schep bovenop. Dus worden we weer verplicht cultuur, horeca, evenementen, toerisme, niet noodzakelijke verplaatsingen, scholen en straks wie weet wat nog te verbieden, in een even paniekerige als vergeefse poging die nieuwe varianten de baas te blijven. De economie zal nog maar eens afkoelen en de overheid kan zich opnieuw opmaken om de rekening te betalen. Zo ondergraven de kortzichtigheid en de inhaligheid van de bestuurders in de farmaceutische industrie en de wankelmoedigheid van onze politieke leiders de slaagkansen van hun eigen product en hun eigen beleid. 

Zelfs de passagiers in de duurste kajuiten belanden in de reddingsloep als het schip zinkt.

Wil iemand de mensen in de bestuurskamers van de farmaceutische industrie eens goed wakker schudden? Jullie zouden net de kennis over de ontwikkeling en de productie van jullie vaccins zo actief mogelijk moeten verspreiden, zodat de hele wereld kan bijdragen aan de cruciale wedloop in de ontwikkeling en de productie van vaccins en medicijnen. Jullie hebben de kosten van de ontwikkeling ondertussen terugverdiend. Maar nu dreigt de pandemie de samenleving fundamenteel te ontwrichten. Als het sociaal en economisch weefsel verder uitrafelt, als de maatschappelijke boot kapseist, hoe zullen we dan de gezondheidszorg financieren waarvan jullie inkomsten zo afhankelijk zijn? Zelfs de passagiers in de duurste kajuiten belanden in de reddingsloep als het schip zinkt.

Pandemieverdrag

Gelukkig neemt het Europees Parlement wel zijn verantwoordelijkheid. Na een lange en woelige discussie stemde het vorige week (333 voor, 328 tegen, 26 onthoudingen) voor een amendement waarin wordt opgeroepen tot de tijdelijke opschorting van de patentrechten op Covid-19-vaccins.

Het virus schuift eigenhandig het verdrag dat het moet bestrijden op de lange baan. Covid-19, zo lijkt het, heeft gevoel voor ironie.

Dat amendement maakt deel uit van een resolutie van het parlement die richting geeft aan de onderhandelingsmarge van de EU voor de twaalfde ministeriële conferentie van de Wereldhandelsorganisatie (WHO), die van 30 november tot en met 3 december 2021 zou worden gehouden in Genève. De hoop was uiteindelijk te komen tot een pandemieverdrag dat het mogelijk maakt intellectuele eigendomsrechten tijdelijk op te schorten bij een pandemie.

Helaas zagen verschillende regeringen zich door de uitbraak van de delta- en vooral de omikronvariant verplicht strenge reisbeperkingen op te leggen, waardoor veel ministers Genève niet kunnen bereiken. De algemene raad van de WHO stelde daarom op 26 november de ministeriële conferentie uit, zonder een nieuwe datum vast te leggen. De conferentie moest oorspronkelijk al in juni 2020 doorgaan in Kazachstan, maar moest ook toen wegens Covid-19 worden uitgesteld. En zo schuift het virus eigenhandig het pandemieverdrag dat het moet bestrijden op de lange baan. Covid-19, zo lijkt het, heeft gevoel voor ironie.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud