opinie

Zwitserland aan de Noordzee, dat moet het doel zijn

Peter De Keyzer

Hoe kunnen we veel meer bereiken met een veel kleinere overheid, zoals Zwitserland? Dat is de vraag die België zich nu eindelijk eens moet stellen.

Wie kent de president van Zwitserland? Allicht niemand. Wie kent het keurmerk ‘Made in Switzerland’? Allicht iedereen. Zwitserland is een toonbeeld van topkwaliteit, topinfrastructuur en een efficiënt overheidsapparaat in combinatie met een lage belastingdruk. Eerder dan over overheidstekorten of overheidsschuld zou het debat bij ons moeten gaan over hoe België zo snel mogelijk meer op Zwitserland kan lijken. Anders gesteld: hoe kunnen we veel meer bereiken met een veel kleinere overheid?

Het gaat veel te weinig over de hoogte van het overheidsbeslag en wat we daarvoor in ruil krijgen

Ja, we zouden een begrotingsoverschot in plaats van een -tekort moeten hebben. Ja, we zouden de overheidsschuld veel meer en veel sneller moeten afbouwen. Dat is het eenvoudige deel van de discussie. Een tekort kan je wegwerken door belastingen te verhogen of uitgaven te verlagen. Zonder tekort daalt de overheidsschuld vanzelf, maar traag. Wil je een snellere daling, dan moet je bezittingen van de overheid verkopen. Tot zover het debat van de afgelopen weken.

Het gaat veel te weinig over de hoogte van het overheidsbeslag en wat we daarvoor in ruil krijgen. Van elke 100 euro die in dit land wordt uitgegeven, besteedt de overheid er nog altijd 52. Over waarom dat bedrag zo hoog is en of we in ruil voor die 52 euro waar voor ons geld krijgen, gaat het amper. Elk jaar stijgt het bedrag dat de overheid uitgeeft. Een paar procenten bij dit budget, een paar miljoen euro meer voor dat departement. Verder gaat de discussie niet.

Lege dieselbussen

De echte vragen komen niet aan bod. Wat doet de overheid nu? Wat zouden haar kerntaken moeten zijn? Waarmee moet ze stoppen? Vandaag baat de overheid in België een bank, een postbedrijf en een busmaatschappij uit, verkoopt ze telefoonabonnementen, heeft ze een monopolie op treintransport, administreert ze belastingen. Zijn dat allemaal overheidstaken? En zo ja, voert de overheid die taken op de meest kostenbewuste manier uit?

Eerst moeten we bepalen wat de overheid zou moeten doen. Infrastructuur bouwen en onderhouden. Onderwijs organiseren. Defensie. Politie. Enzovoort. Zodra we die lijst hebben, kijken we hoeveel geld daarvoor nodig zou zijn en of de zaken goedkoper of efficiënter kunnen. Misschien leert die oefening dat sommige taken beter door een privébedrijf kunnen worden uitgevoerd.

Terwijl Zwitserland in verhouding 80 miljard euro minder uitgeeft dan België, heeft het toch een grotere welvaart.

Neem het openbaar vervoer. Ik zie vaak lege dieselbussen door de stad rijden terwijl de deelfietsen en deelwagens volop worden gebruikt. De NMBS slaagt er niet in op tijd te rijden terwijl privébussen goedkopere en betere diensten leveren. Of neem het administreren van de belastingen. De federale overheidsdienst Financiën beheert en regelt de inning van belastingen van amper 11 miljoen Belgen en heeft daarvoor 25.000 medewerkers nodig. Een bedrijf als Facebook heeft exact evenveel werknemers, maar zij beheren en administreren wel de gegevens van meer dan 2 miljard gebruikers.

Misschien leert de oefening dat we voor sommige taken veel meer geld moeten vrijmaken: defensie, infrastructuur, een 5G-netwerk, onderwijs.

Als een bedrijf of een burger ontevreden is over de dienstverlening van zijn leverancier, gaat hij op zoek naar alternatieven en kijkt hij naar betere aanbieders. Stel: we lijsten op wat de overheid nu allemaal doet en schrijven een openbare aanbesteding uit voor die diensten. Wat is de kans dat de huidige aanbieder - de overheid - daar als beste koop uit komt?

De overheid heeft vandaag geen concurrentie en moet zich daar veel meer van bewust zijn. Elke burger is een klant van de overheid, hij kan niet anders.

De overheid heeft vandaag geen concurrentie en moet zich daar veel meer van bewust zijn. Elke burger is een klant van de overheid, hij kan niet anders. Welke andere leverancier van diensten is zeker dat hij het volgende jaar opnieuw mag leveren, én zelf de tarieven mag bepalen zoals hij wil? Burgers of bedrijven kunnen niet zomaar overstappen naar een andere belastingadministratie, een ander justitieapparaat of een andere sociale zekerheid. Net daarom zou de overheid veel zuiniger met haar middelen moeten omspringen dan ze nu doet.

Absurde toestanden

Zwitserland geeft in verhouding 80 miljard euro minder uit dan België, heeft toch een grotere welvaart en prijkt steevast bovenaan in de internationale rankings. Die minderuitgave is omgerekend zo’n 8.000 euro belastingverlaging per burger.

Ik ben ervan overtuigd dat ons land dat ook kan. Op voorwaarde dat we grondig nadenken over de kerntaken van de overheid en de omvang van de middelen. Vandaag doen zich absurde toestanden voor, waarbij de overheid wel geld vindt om therapeutische boswandelingen te subsidiëren terwijl de tunnels rond Brussel en Antwerpen op instorten staan.

De overheid vindt wel geld om therapeutische boswandelingen te subsidiëren terwijl de tunnels rond Brussel en Antwerpen op instorten staan

Laat ons het volgende ambiëren: tegen 2030 moeten we een overheidsschuld onder 60 procent, een overschot op de begroting en een overheidsbeslag onder 40 procent van het bruto binnenlands product hebben. Als we de oefening goed hebben gemaakt, staan we dan ook in de top van alle internationale rankings en benijdt iedereen ons voor ons onderwijs, ons onderzoek, onze topinfrastructuur en onze wereldbedrijven.

Welke politicus durft met die ambitie naar de verkiezingen te trekken? Het kan helpen eerst even op de koffie te gaan bij Alain Berset. Hij is de president van Zwitserland.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content