opinie

De weg ligt open voor Merkel IV

Georgi Verbeeck

De Duitse kiezers trekken volgende maand naar de stembus, dit keer voor een nationale regering. De christendemocraten van kanselier Angela Merkel lijken op een verkiezingsoverwinning af te stevenen. Als de prognoses juist zijn, behaalt het kartel van CDU en CSU een comfortabele zege.

Georgi Verbeeck Hoogleraar geschiedenis van Duitsland aan de KU Leuven en de Universiteit Maastricht

Merkel is goed op weg om in de voetsporen te treden van haar voormalige mentor Helmut Kohl, die 16 jaar lang regeringsleider was. Adenauer, Kohl en Merkel: ze belichamen het burgerlijke midden dat de Duitse politiek sinds het ontstaan van de Bondsrepubliek domineert.

Georgi Verbeeck ©rv

Uit alle voorspellingen blijkt dat de christendemocraten de terugval van vorig jaar in de gunst van de kiezer grotendeels goedgemaakt hebben. Het lijkt erop dat de aanzwellende kritiek op Merkels ‘welkomstcultuur’ en het ‘Wir schaffen das’-adagium minstens tijdelijk over haar hoogtepunt heen is. De kracht van een partij is natuurlijk evenzeer te verklaren vanuit de zwakte van de concurrenten. Bij de sociaaldemocraten van de SPD was het ‘Schulz-effect’ al uitgewerkt nog voordat het goed en wel een rol van betekenis kon spelen. Dat bleek al bij de opeenvolgende ontgoochelende verkiezingsuitslagen voor de SPD bij meerdere deelstaatverkiezingen eerder dit jaar. Die worden meestal met argusogen gevolgd omdat ze als barometer voor landelijke trends beschouwd kunnen worden. Daarnaast heeft de SPD het historisch altijd al moeilijk gehad zich te profileren zolang ze in de rol zit van junior-partner in een ‘grote coalitie’. Een coalitie tussen beide grote volkspartijen is nooit uit liefde, maar steeds uit mathematische noodzaak geboren.

De oppositie wordt bevolkt door de kleine en middelgrote partijen. Die Linke en de groenen vormen stabiele formaties in de Bondsdag, maar slagen er niet in een doorslaggevende rol in de nationale politiek te spelen. Daarin is op korte termijn niet zo snel verandering te verwachten.

De liberalen van de FDP mogen op hun terugkeer in de Bondsdag hopen, nadat zij tijdens de vorige verkiezingen in 2013 de kiesdrempel niet hebben gehaald. Of ze sterk genoeg zullen zijn om samen met CDU en CSU een centrumrechtse regering te vormen, wordt door weinigen waarschijnlijk geacht. Van een miraculeuze wederopstanding is niet echt sprake, eerder van een terugkeer naar normale verhoudingen. In het verleden fungeerden de liberalen lang als een stabiele derde kracht, als draaischijf voor wisselende coalities - over links of over rechts - maar die rol is definitief uitgespeeld omdat zowel de Die Linke als de groenen dat spel hebben verstoord.

Consensusfiguur

De populisten van het AfD bewijzen nog maar eens dat ze een conjunctureel verschijnsel zijn. Hun opmars stond in de sterren geschreven op het hoogtepunt van de vluchtelingencrisis in de voorbije twee jaar en tijdens de vele treurige gevallen van extremistische terreur en geweld. Maar niet aflatende partij-interne strubbelingen hebben de electorale opmars enigszins gestopt. De partij blijft schipperen tussen een radicale, openlijk xenofobe koers en een meer gematigde richting die koste wat kost iedere verdachtmaking van racisme wil vermijden. Verwacht wordt niet dat ze de landelijke politiek doorslaggevend zal beïnvloeden.

In haar eigen partij blijft de positie van Angela Merkel zo goed als onaangevochten. Een dreigende rebellie vanwege de Beierse zusterpartij CSU leek haar vorig jaar nog even in moeilijkheden te brengen, maar ook daar is nu niet zo veel sprake meer van.

Merkel trekt zowel behouds gezinde stemmen aan als kiezers die in haar een dam zien tegen het populisme.

Merkel heeft zich opgeworpen als een merkwaardige consensusfiguur die zowel behoudsgezinde stemmen, bijvoorbeeld in immateriële kwesties, kan aantrekken als kiezers die in haar een dam tegen het populisme zien. Vooral sinds de verkiezing van Trump zijn velen in haar een toonbeeld van beschaafde politiek en van de liberale westerse waarden gaan zien. Als de christendemocraten als sterkste kracht uit de verkiezingen komen, zal dat niet alleen liggen aan de ijzersterke economische cijfers die deze regering kan voorleggen, maar ook aan het vermogen van Merkel om zich als een rustige integratiefiguur te profileren.

Over de partijgrenzen heen geniet ze het vertrouwen als anti-Trump en als de belichaming van een ongeschonden geloof in de waarden van een postbrexit Europa. Onder haar leiding is het gewicht van Duitsland in Europa en in de wereld alleen maar toegenomen: op de eerste plaats economisch, maar ook in vraagstukken van internationale veiligheid. Het taboe sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog om zich internationaal en militair vooral niet te profileren brokkelde alleen maar verder af.

Natuurlijk zijn verkiezingen nooit op voorhand een gewonnen race, en kunnen onverwachte dramatische gebeurtenissen nog flink wat roet in het eten gooien. Wat de voorspellers vooral ook zenuwachtig maakt, is het hoge aantal onbesliste kiezers. Maar alle peilingen laten een nogal voorspelbare uitkomst zien voor de stembusslag op 24 september.

Voor de tijd na de verkiezingen liggen een beperkt aantal scenario’s op tafel. De kans is groot dat een voortzetting van de grote coalitie - voor geen van beide partijen echt de eerste keuze - de enige mogelijkheid is. Merkel zelf hoeft voorlopig niet voor haar positie te vrezen.

 

 

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Partner content