Middenklasse voelt zich gesandwicht

De armsten blijven terecht buiten schot bij de besparingen. Ook de rijksten ontspringen de dans, want die kan je toch niet pakken. Blijft de middenklasse, te arm om mee te doen met de grote jongens. Die voelt zich een sandwich.

Door Alain-Laurent Verbeke, hoogleraar aan de KULeuven en advocaat in Brussel.

De overheid heeft nog steeds niet begrepen dat er diepgaande en structurele hervormingen nodig zijn. Dat belastingen een herverdelingsmechanisme zijn dat enkel werkt als er een faire balans is tussen de individuele verantwoordelijkheid - ondernemen, winst genereren - en de collectieve verantwoordelijkheid - delen, belastingen en sociale zekerheid betalen.

In Denemarken zijn de belastingen ook hoog, zeer hoog. Nochtans heerst daar een vrij grote acceptatiegraad omdat wat met die belastingen wordt gedaan - zeer transparant en efficiënt - iedereen ten goede komt.

Bij ons is het spijtig genoeg anders. Er is een extreme belastingdruk, en een verregaand gevoel dat het overheidsapparaat verspillend werkt. In plaats van op een oprechte manier deze balans weer in evenwicht te brengen en te zoeken naar een transparant en efficiënt fiscaal systeem, wordt de crisis voor een groot deel weer aangepakt door nieuwe belastingen.

Velen slaakten op 1 december een zucht van verlichting en vinden dat de begrotingsplannen nogal meevallen. Ik vrees dat zij dwalen. We ain’t seen nothing yet. Bij de volgende begrotingscontrole in maart 2012 zal blijken dat er nog veel meer geld nodig is. En dan zijn nieuwe belastingen het beproefde recept.

ULTIMUM REMEDIUM

Wie zal het gelag betalen? De armsten zullen - zeer terecht - buiten schot blijven. Wat niet belet dat ook bij hen de fraude moet worden aangepakt. Het verschil tussen de werkloosheidsvergoeding en het minimumloon moet dringend veel groter worden, zodat er een incentive is om te werken, eerder dan in de werkloosheid te blijven en in het zwart bij te klussen. Ook de rijksten zullen buiten schot blijven. Sommigen zullen dat doen door te frauderen. Het risico om gepakt te worden, neemt echter - zeer terecht - toe. Ook hier moet de fraude streng worden aangepakt. Maar de echte grote vermogens hoeven niet te frauderen om uit de Belgische fiscale klauwen te blijven. Daarvoor bestaan er tal van wettelijke mogelijkheden.

En als niets meer kan, blijft er nog altijd het ultimum remedium. Verhuizen naar Zwitserland of het Verenigd Koninkrijk. Of, zoals de hele grote vermogens, ‘jumping over Europe’, naar Dubai, Hongkong of Singapore.

Wie dus denkt dat de exorbitant grote vermogens zullen meebetalen, vergist zich.

Ook onze politici beseffen dat maar al te goed. Het verhaal doet de ronde dat iemand tijdens de onderhandelingen opwierp dat al die bijkomende belastingen de grote vermogens zouden wegjagen. Dat werd glimlachend weggewuifd. ‘Natuurlijk, dat weten wij ook, maar die interesseren ons niet.’ Focus liever op de gegoede tweeverdieners, met kinderen, een bedrijf of zaak hier in België, die om vele redenen niet weg kunnen: die zullen we pakken, die moeten betalen.

De welstellende middenklasse, zelfstandigen, kleine ondernemers, goed betaalde kaderleden met bedrijfswagens en managementvennootschappen. Een groep die niet tot het PS-electoraat behoort. En het is inderdaad een groep die moeilijk weg kan uit België. Deze groep van welgestelde burgers betaalt het gelag.

KLEINBURGERIJ

Het is de bourgeoisie die zo rijk is dat ze meer dan 150.000 euro bruto per jaar verdient. En dus in de ogen van Di Rupo immoreel veel geld verdient. Maar het is ‘petite bourgeoisie’, kleinburgerij, te arm om mee te doen met de grote jongens, en niet in staat om zich te herorganiseren en te verhuizen als het echt te duur wordt.

De grenzen van de belastingdruk zijn nochtans bereikt. En het is niet dat onze middenklasse zijn verantwoordelijkheid niet neemt. De inkomensongelijkheid is bijna nergens ter wereld zo genivelleerd als bij ons, op Noorwegen en Denemarken na. Het gemiddelde vermogen van de Belgen behoort tot de wereldtop: er wordt massaal gespaard. Vermogen is enorm gedemocratiseerd. Veel meer rek zit er niet op.

En toch. Het valt te verwachten dat onze brede middenklasse de komende jaren een weerloze schietschijf wordt. Met reden kan worden gevreesd voor een leegmelkenscenario. De maatregelen die nu zijn genomen, dragen in zich het potentieel van meer belastingen. De tarieven zijn verhoogd, maar de belastbare grondslagen zijn niet gewijzigd: tak 21/23, obligatiefondsen zonder Europees paspoort: één zinnetje, en ze worden ook belast. Liquidatieboni blijven op 10 procent: kleine moeite om naar 20 of 25 procent te gaan.

Er komt een centraal register bij de Nationale Bank, de dematerialisering van effecten wordt nu dankzij de taks versneld: iedereen sprint naar de bank om zijn stukken aan toonder om te zetten. Dat alles wordt netjes geregistreerd. Vele jaren al wordt alles geleidelijk in gereedheid gebracht voor een vermogenskadaster. Vandaar is het maar een kleine stap naar extra belasting op vermogen, bijvoorbeeld een fictieve rendementsheffing zoals in Nederland.

GEMOLKENEN

Als men echt deze weg opgaat, als men niet inziet dat er structureel moet worden bespaard, dat men niet ongebreideld kan uitgeven en onbeperkt kan belasten, zou de bom plots wel eens kunnen barsten. In de mate dat de meerderheid van de gemolkenen in Vlaanderen woont, is het de vraag hoe lang deze burgers het zullen nemen om het beleg te zijn op de sandwich tussen het PS-electoraat enerzijds en de minzaam toekijkende allerrijksten anderzijds.

België zal nooit barsten of splitsen op religieuze, levensbeschouwelijke, culturele of taalkundige breuklijnen. België zal enkel splitsen op economische gronden. Als de welvaart in Vlaanderen zodanig afneemt, als het sandwich- en melkerijgevoel zodanig toeneemt dat het echt voelbaar en pijnlijk wordt, zal men het plots niet meer nemen. Wellicht zal het dan te laat zijn.

POSITIEF PROJECT

Ik hoop dat Di Rupo I niet deze weg van het doemscenario opgaat. Ik hoop dat men structureel zal besparen. Dat ons fiscaal systeem wordt hervormd als een transparante en efficiënte balans tussen individuele en collectieve verantwoordelijkheid.

Ik droom vooral dat onze overheid eindelijk met een positief project komt, dat stimuleert om te ondernemen, te werken, en te studeren. Een maatschappij die talenten vormt en ondersteunt, die zelfwerkzaamheid en creativiteit beloont. Een ‘vrolijke’ samenleving die individueel initiatief en succes beloont, die vermogen laat opbouwen, maar daarvan ook solidariteit vraagt. Transparant, fair en efficiënt.

Hopelijk blijft het niet bij een droom.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect