Reality check voor reality-tv?

©rv

Claudio Dell’Anno, de winnaar van Mijn Restaurant 2009, eist loon van VTM onder de vorm van een schadevergoeding. Hij beweert dag en nacht gewerkt te hebben in zware omstandigheden en volgens de specifieke intructies van ‘werkgever’ VTM. Medialaan, de zendergroep boven VTM, beantwoordt de klacht van Dell’Anno met een klacht wegens ‘lasterlijke aangifte. Het tegenoffensief verraadt de angst voor een precedent. Een grondige aanpassing van de nu veel te eenzijdig opgestelde wurgcontracten met deelnemers van reality-tv zou waarschijnlijk verstandiger zijn.

Door Vicky Buelens, advocate en vennoot bij Stroobants Buelens advocaten

Vijf jaar na zijn deelname aan Mijn Restaurant zijn de burgerlijke vorderingen van Dell’Anno verjaard, maar het niet betalen van loon is ook een strafrechtelijk misdrijf. Een vordering ex delicto - geen loon maar een vervangende schadevergoeding - kan dus nog wel.

Dell’Anno liet zich naar eigen zeggen overtuigen door zijn vrienden en andere ex-deelnemers van Mijn Restaurant om zijn strijd tegen VTM nog niet te staken maar waarschijnlijk voelt hij zich vooral gesterkt door eerdere uitspraken van Nederlandse en Franse rechtscolleges.

Arbeidsovereenkomst

De Franse televisiezender TF1 werd in 2011 door het hof van beroep in Versailles immers veroordeeld tot de betaling van schadevergoedingen aan 56 ex-deelnemers van het reality programma 'Temptation Island'. De rechter gaf de deelnemers gelijk en oordeelde dat zij een klassieke arbeidsovereenkomst hadden moeten krijgen.

In Nederland sprak de Hoge Raad zich uit over de kwalificatie van de overeenkomst van twee deelnemers van het programma De Gouden Kooi. Ook hier bleek er sprake te zijn van arbeidsovereenkomsten, omdat de producent duidelijke instructies gaf en een maandelijkse vergoeding betaalde.

In België leeft de discussie al geruime tijd. Emeritus hoogleraar Roger Blanpain, gespecialiseerd in arbeidsrecht, wierp in 2012 al eens een blik op de contracten van onder meer Expeditie Robinson, Boer zoekt vrouw en Idool. Hij nam geschokt de woorden ‘onwettige clausules’, ‘schandelijke inbreuken op fundamentele mensenrechten’ en ‘moderne slavernij’ in de mond. De Minister van Werk erkende het probleem wel, maar geloofde in de zelfregulering van de sector door middel van een gedragscode. De discussie werd met andere woorden in België nooit op de spits gedreven, maar Dell’Anno brengt de problematiek nu terug onder de aandacht.

Is Dell’Anno onterecht misnoegd, of heeft hij een punt?

Geregisseerd

Een reality-serie is een televisieprogramma waarin niet geacteerd wordt, maar waarin de kijker de 'realiteit' kan volgen. De deelnemers stellen zich vrijwillig kandidaat omwille van de unieke ervaring, de aantrekkingskracht van het medium of de prijzenpot. Zij worden niet geregisseerd maar aan de kijker getoond zoals ze echt zijn.

Dit is natuurlijk een utopie. De deelnemers worden wel degelijk geregisseerd. De beelden worden verknipt en gemonteerd, men moet duidelijk uitgewerkte scripts volgen, opdrachten uitvoeren, verslag uitbrengen, enzovoort. Succesvolle reality staat of valt met duidelijke instructies van de makers waardoor de deelnemers tot ongeschoolde ‘acteurs’ omgetoverd worden.

En precies hier begeeft de zender of het productiehuis zich op het vlak van het arbeidsrecht. Een arbeidsrelatie impliceert het leveren van prestaties onder gezag én tegen betaling van een loon.

Deze gezagsverhouding bestaat van zodra iemand gezag kan uitoefenen over andermans handelingen. Het feit dat de deelnemers een zeker vrijheid behouden, sluit een band van ondergeschiktheid niet uit. Hetzelfde geldt wanneer de aard van de opdracht een zekere zelfstandigheid en persoonlijke verantwoordelijkheid van de deelnemer impliceert.

Arbeidsrelatie

Stellen dat de deelnemers vrijwillig instappen, weten waaraan ze beginnen en een grote vrijheid behouden tijdens de opnamens, neemt niet weg dat hun relatie met de programmamakers een arbeidsrelatie kan zijn. De belangrijkste bepalingen van de arbeidswetgeving zijn overigens van openbare orde, zodat de partijen er wettelijk niet van kunnen afwijken.

Sinds 1 januari 2007 legt de Arbeidsrelatiewet de principes vast die in acht moeten worden genomen bij de beoordeling van de aard van de arbeidsrelatie.

Wanneer de kwalificatie die de partijen initieel zelf aan hun samenwerking gaven, onverenigbaar blijkt met de werkelijke uitvoering van de overeenkomst - wanneer de overeenkomst bijvoorbeeld stelt dat er door de zender geen instructies zullen gegeven worden, maar de deelnemer e-mails met duidelijke richtlijnen en opdrachten kan voorleggen - dan kan de rechter de overeenkomst herkwalificeren naar een arbeidsovereenkomst.

Gevolgen

De vaststelling dat er met de deelnemer een arbeidsovereenkomst bestond, heeft grote gevolgen. Het ganse arbeidsrecht wordt hierdoor immers van toepassing.

Niet enkel zal de overeengekomen vergoeding geherkwalificeerd worden als loon, ook sociale bijdragen en bedrijfsvoorheffing zullen verschuldigd zijn. Daarnaast wordt ook de arbeidsduurreglementering van toepassing zodat de bepalingen over nachtwerk, overuren, enz. gerespecteerd moeten worden. Ook de bepalingen van de Welzijnswetgeving zoals de bescherming tegen psychosociale risico’s (pesterijen, geweld, ongewenst seksueel gedrag, stress,…) en veiligheid op het werk komen op het voorplan.

Dat zou alvast een heel andere Temptation Island of Expeditie Robinson gegeven hebben.

In de zaak Dell’Anno is de impact van het arbeidsrecht weliswaar minder groot, omdat de klacht met burgerlijke partijstelling beperkt blijft tot een schadevergoeding. Toch verraadt het tegenoffensief van Medialaan - dat de klacht van Dell’Anno beantwoordt met een klacht wegens ‘lasterlijke aangifte’ - de angst voor een precedent. Waarschijnlijk zou een grondige aanpassing van de thans veel te eennzijdig opgestelde wurgcontracten met deelnemers van reality tv verstandiger zijn dan een klacht tegen Dell’Anno wegens ‘lasterlijke aangifte’

 

 

 

 

 

 

 

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect