opinie

Vluchtelingencrisis is zevenkoppige draak, net zoals eurocrisis

©rv

De vluchtelingencrisis is de eurocrisis niet, maar sommige gelijkenissen zijn frappant. Net als bij de eurocrisis is een goede afloop niet gegarandeerd, maar het is evenmin onmogelijk.

Door Steven Van Hecke, docent Europese en vergelijkende politiek aan de KU Leuven

©rv

Geen woord is zo inflatoir in Europa als ‘cruciaal’. De extra, informele bijeenkomst van staatshoofden en regeringsleiders van de EU-lidstaten om samen met Turkije het hoofd te bieden aan de vluchtelingencrisis zou er zo een worden: een ‘cruciale’ top. Maar eens te meer werd het er een van twaalf in een dozijn. Veel geblaat, maar weinig wol, wegens alleen een voorlopig en nog geen definitief akkoord met Europa’s belangrijkste buur. Neen, over een week zien Tusk, Juncker, Merkel, Orban, Tsipras en co elkaar opnieuw - wie weet komt ook de Turkse premier Davutoğlu nogmaals op de koffie - om de draad op te nemen en de temperatuur te meten. In het beste geval om beslissingen te nemen die hoogst waarschijnlijk nadien op een volgende topbijeenkomst dienen bijgestuurd te worden wegens een gebrekkige implementatie of ronduit tegenwerking van diezelfde EU-lidstaten, daarin bijgestaan door Turkije.

De vluchtelingencrisis is de eurocrisis niet, maar sommige gelijkenissen zijn bijzonder frappant, zoals de elkaar snel opeenvolgende topbijeenkomsten. Dat heeft onder meer te maken met het feit dat deze crisis zeer - nog zo’n inflatoir woord in de Europese Unie - complex is. Met andere woorden: het is net zoals de saga rond de euro een meervoudige crises, een met vele gedaanten. Bijna drie jaar geleden betitelde ikzelf de eurocrisis in een artikel dat verscheen in het tijdschrift Samenleving & Politiek als een zevenkoppige draak. Toen dacht iedereen dat Europa zich door de ergste crisis ooit worstelde. En dus waren sterke metaforen aan de orde. Ook die zijn intussen wegens veelvuldige herhaling aan inflatie onderhevig, net zoals de zoveelste voorspelling over het einde van de EU.

Maar die draak met zijn zeven koppen - de eurocrisis is een bankencrisis, een schuldencrisis, een waardencrisis, een crisis van nationale democratieën, van het Europese integratieproject, van de sociale cohesie en van politiek links - heeft weinig aan relevantie verloren, net omdat de vluchtelingencrisis op een gelijkaardige manier geanalyseerd kan worden.

Wat de banken waren voor de eurocrisis, zijn de buitengrenzen voor de vluchtelingencrisis. Niemand keek ernaar om en iedereen dichtte ze voldoende weerbaarheid toe. Zo fier als we waren over het vrij verkeer van kapitaal, zo pronkte elke Europeaan met het vrij verkeer van personen. Maar bij een plotse storm leek het systeem uitermate poreus en de ene domino dreigde de andere te doen omvallen. Alleen Europa bleek uiteindelijk in staat het geheel te kunnen stutten, al koste dat besef veel tijd, wellicht te veel tijd. Intussen hebben we stresstests en EU-toezicht in de hoop dat de eerstvolgende schok minder desastreuze gevolgen zal veroorzaken.

De rol die de schulden spelen in de eurocrisis wordt, vergeef mij de vergelijking, vandaag door de vluchtelingen gespeeld. Elke lidstaat heeft zijn eigen migratiegeschiedenis. Daar kan op het ogenblik dat een acute crisis uitbreekt weinig of niets aan verholpen worden. Maar een plotse en ongelijke toename in een aantal delen van Europa brengt het interne evenwicht in gevaar. Immers, op zo’n schok is de gewone beleidsvoering niet voorzien. Hoe men het ook draait of keert, een billijke spreiding van de ‘lasten’ (net zoals van de lusten) lijkt de enige duurzame uitweg.

De vluchtelingencrisis is net zoals de eurocrisis een crisis van waarden. Zoals hebzucht het financieel systeem van binnenuit bedreigde, zo komt de gemakzucht waarmee Europa de brandhaarden in zijn achtertuin heeft aangepakt, of beter: genegeerd, het nu duur te staan, ook letterlijk. Het is omdat Europa zich te weinig met de Syrische burgeroorlog (die intussen dateert van vijf jaar geleden) heeft ingelaten, dat de Syrische burgeroorlog zich nu te veel met Europa inlaat.

De vluchtelingencrisis is eveneens een crisis van nationale democratieën. Elke lidstaat blijft vrij om een eigen beleid uit te stippelen, maar die autonomie is binnen de EU relatief. Nationale beslissingen moeten compatibel zijn met Europese afspraken. Wie cavalier seul speelt, heeft geen plaats in de EMU of de Schengenzone. Daarom staat ook het Europese project zelf op het spel. Niet zozeer het volledige acquis, dat lijkt verworven, maar wel het principe dat stappen in de richting van meer integratie het antwoord is op de huidige problemen. Een ‘hernationalisering’ is niet uitgesloten.

De vluchtelingencrisis stelt ten slotte ook de vraag naar de mate waarin lidstaten bereid zijn elkaar bij te staan in goede en kwade dagen. Noem het solidariteit. Of het manifeste gebrek eraan. En de vraag welke antwoorden klassieke en met name rechtse partijen hebben op de lokroep van populistisch rechts.

Zoals bij de eurocrisis is een goede afloop van het verhaal van de zevenkoppige draak - nota bene een Turks sprookje - geenszins verzekerd. Maar het is evenmin onmogelijk, toch niet voor wie de strijd durft aan te gaan op vele fronten tegelijk.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Partner content