Welkom in het gesplitste land

©rv

Het N-VA-voorstel toont glashelder aan waarom Brussel het onmogelijk maakt de sociale zekerheid in twee te splitsen.

Door Bea Cantillon, directeur van het Centrum voor Sociaal Beleid aan de Universiteit Antwerpen

De N-VA wil een confederatie, bestaande uit Vlaanderen en Wallonië. De partij wil daarvoor onder meer de sociale zekerheid in twee splitsen. Daarom ook is de N-VA nu sterk gekant tegen de zesde staatshervorming, die onder meer voorziet in een Vlaamse, Waalse en Brusselse kinderbijslag. Maar de eigen plannen van de N-VA tonen nu glashelder aan dat een tweedeling niet mogelijk is. Ook de N-VA kan niets anders verzinnen dan een eigen Brussels systeem, een sociaal federalisme met drie dus. Toekomstige investeerders, ga er maar even bij zitten.

Het voorstel van de N-VA voorziet in een tweeledige ‘persoonsgebonden’ sociale zekerheid, maar moet daarnaast een drieledige ‘werkgebonden’ sociale zekerheid aanvaarden. Tot de tweeledige sociale zekerheid behoren pensioenen, gezondheidszorg, kinderbijslag, werkloosheid en bijstand. Die opsomming is niet limitatief, want het rapport zet er drie puntjes achter. In de drieledige sociale zekerheid steken de tijdelijke werkloosheid en arbeidsongeschiktheid, het bevallingsverlof, het arbeidsrecht en het sociaal overleg. Ook die opsomming is niet limitatief.

De ‘persoonsgebonden’ sociale zekerheid is de gedroomde tweeledigheid. Daar zullen Vlaanderen en Wallonië elk hun eigen regels mogen uitvaardigen voor de bijdragen, uitkeringen en toekenningsvoorwaarden. De aansluiting bij het ene of het andere systeem gebeurt op basis van de woonplaats. Maar in de regio Brussel-Hoofdstad moet elke inwoner voor het Vlaamse of het Waalse systeem kiezen. De N-VA voert daarmee een vorm van subnationaliteit in, wat op zich al een belangrijk principieel en praktisch probleem is.

In die tweeledige setting moest bovendien een bijzondere aanvullende formule gevonden worden voor Brussel. Men moet vermijden dat in Brusselse bedrijven de loonkosten van de Vlaamse werknemers verschillen van die van hun Waalse collega’s. De werkgeversbijdragen voor wie in Brussel werkt, worden daarom gelijkgesteld aan het gewogen gemiddelde van de bijdragevoet in Vlaanderen en in Wallonië. Dat wil zeggen dat de inkomsten voor de Vlaamse pensioenen, kinderbijslagen, gezondheidszorg, langdurige werkloosheid en arbeidsongeschiktheid mee bepaald zullen worden door de bijdragevoeten die in Wallonië zullen gelden, en omgekeerd.

Misvorming

De bijdragen gaan naar één Belgische dienst die de inning en de verdeling regelt. De Brusselaars zullen dus kunnen kiezen voor het voor hen meest genereuze systeem, zonder daar 1 euro meer voor te moeten betalen. De bijdragen voor het ene en het andere systeem zullen immers dezelfde zijn. Dat is een eerste onvermijdelijke misvorming van een tweeledige sociale zekerheid.

Daarnaast voorziet het N-VA-voorstel ook nog eens in een ‘werkgerelateerde’ sociale zekerheid die uiteenvalt in drie aparte systemen: een voor wie in Vlaanderen werkt, een voor wie in Wallonië werkt en een voor wie in Brussel werkt. De overheid van het betrokken ‘werkgebied’ (de Vlaamse en de Waalse regeringen en de Brusselse hoofdstedelijke regio) bepaalt en int de werkgeversbijdragen. Dit tweede, drieledige socialezekerheidssysteem is een nog grotere schoonheidsfout in het gedroomde tweeledige sociaal federalisme. Maar ze is noodzakelijk, weerom om te vermijden dat loonkosten en arbeidsvoorwaarden in één Brussels bedrijf verschillen voor Vlamingen en Walen.

Daarmee is niet alleen het bewijs geleverd dat de splitsing van de sociale zekerheid - en van het land - in twee onmogelijk is. De constructie introduceert ook andere ongerijmdheden en contradicties met de eigen opvattingen. Zo worden verschillen ingebouwd die conceptueel en praktisch onhoudbaar zijn. Waarom is kortdurige ziekte arbeidsgebonden en langdurige ziekte niet? De N-VA beschouwt, allicht voor het gemak, pensioenen als ‘niet arbeidsgebonden’. Hoe verantwoorden ze dat? Lezen we elders niet dat de band tussen sociale zekerheid en arbeidsinspanningen juist versterkt moet worden?

Investeerders

En hoe ziet men de noodzakelijke koppeling tussen een ‘Brussels arbeidsrecht’ (dat bijvoorbeeld het ontslagrecht zal moeten bepalen) en de systemen van de Vlaamse pensioenen en langdurige arbeidsongeschiktheid? Werkloosheid zou tot de persoonsgebonden sociale zekerheid behoren, terwijl de tijdelijke werkloosheid tot de werkgerelateerde sociale risico’s wordt gerekend. Staat elders in de tekst niet dat de duur van de werkloosheid beperkt wordt? Begrijpen we het dan goed dat de werkloosheidsverzekering dan volledig onder het drieledige, werkgebonden socialezekerheidssysteem zal vallen?

Neen, de N-VA-voorstellen zijn niet nuttig om verstandig na te denken over de vormgeving van een werkbaar en volwassen sociaal federalisme in dit land. En ze zijn nog veel minder een verleiding voor investeerders die hier voor economische groei moeten zorgen. We mogen er verder geen tijd aan verspillen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content