1
opinie

Wordt Carles Puigdemont de nieuwe Victor Hugo?

©rv

België heeft een lange en progressieve geschiedenis inzake asielverlening. Maar er zijn grenzen. Dat ondervond de Franse schrijver Victor Hugo in de 19de eeuw. Is de Catalaanse leider Carles Puigdemont de volgende in de rij?

Jan Wouters hoogleraar internationaal recht KULeuven

Ons land heeft een traditie van openheid en vooruitstrevendheid. In de 19de eeuw stond België bekend om zijn liberale grondwet en hebben tal van politieke dissidenten bij ons vertoefd, van Victor Hugo tot Karl Marx en Friedrich Engels. Toch zijn er altijd grenzen geweest aan onze gastvrijheid. Zo werd Hugo het land uitgewezen toen hij in 1871 in Brussel asiel aanbood aan de leden van de Parijse Commune. Engelse kranten schreven over Hugo: ‘He is a more successful poet than a wise politician. He has offended the hospitality of Belgium and made himself ridiculous.’

©rv

Wordt Carles Puigdemont, de naar ons land uitgeweken afgezette premier van Catalonië, een nieuwe Victor Hugo? Op 31 oktober publiceerde de Belgische premier een persbericht dat stelt dat Puigdemont niet in België is op uitnodiging van de regering, dat hij ‘over dezelfde rechten en plichten als elke Europese burger [beschikt], niet meer en niet minder’, en dat de regering zal toezien op het respect voor de rechtsstaat. Hoewel Puigdemont diezelfde dag op een chaotische persconferentie verklaarde dat hij niet gekomen is om asiel aan te vragen, rijst de vraag welke andere beweegreden hij kan hebben. Als hij hier naar eigen zeggen is om zijn veiligheid en vrijheid veilig te stellen, zal dat wellicht uitmonden in een asielaanvraag.

Juridische context

Laten we even de zaken in hun juridische context plaatsen. België heeft als enig EU-land een verklaring afgelegd bij het Verdrag van Amsterdam van 1997: dat het ‘elk asielverzoek door een onderdaan van een andere EU-lidstaat afzonderlijk zal behandelen’. Bij dat verdrag is een (bindend) protocol gevoegd ‘inzake asiel voor onderdanen van lidstaten van de Europese Unie’, dat later als protocol 24 hernomen is bij het Verdrag van Lissabon. Dat protocol is aangenomen om ‘te voorkomen dat het recht op asiel wordt gebruikt voor andere doeleinden dan die waarvoor het bedoeld is’. ‘Het niveau van bescherming van de fundamentele rechten en vrijheden in de lidstaten van de Europese Unie in aanmerking nemende’, beschouwen de lidstaten elkaar als ‘veilige landen van oorsprong’ bij asielzaken.

Een asielaanvraag van een onderdaan van een lidstaat kan slechts in uitzonderlijke gevallen in acht worden genomen: als de lidstaat waarvan de aanvrager een onderdaan is de noodtoestand heeft uitgeroepen, als er een EU-procedure tegen die lidstaat loopt wegens zware schendingen van de Europese grondbeginselen, en ‘indien een lidstaat daartoe eenzijdig besluit’. In dat laatste geval moet de Raad van de EU ‘onverwijld op de hoogte gesteld’ worden en moet de aanvraag worden ‘behandeld op basis van het vermoeden dat die duidelijk ongegrond is zonder op enigerlei wijze, in welk geval dan ook, van invloed te zijn op de beslissingsbevoegdheid van de lidstaat.’ Bij de parlementaire bespreking van het Verdrag van Amsterdam benadrukte onze regering destijds: ‘Dit vermoeden kan evenwel worden omgekeerd.’

Waarom heeft België als enige lidstaat een dergelijke verklaring afgelegd? Uit dezelfde bespreking blijkt dat de regering ervoor ijverde onze verplichtingen onder het Vluchtelingenverdrag van 1951 en het Protocol van New York van 1966 veilig te stellen. Daar is niets mis mee, al valt wel op dat we de enigen waren die zo’n verklaring nodig achtten. Toch nog dat trekje van het progressieve, open land?

Puigdemont heeft zich blijkbaar snel gerealiseerd dat er slechts één land in de EU is waar hij enige kans maakt op asiel: België.

Puigdemont heeft zich blijkbaar snel gerealiseerd dat er slechts één land in de EU is waar hij enige kans maakt op asiel: België. Omdat hij geen gevolg geeft aan de oproep van het Spaanse gerecht om zich aan te bieden, zal er wellicht spoedig een Europees aanhoudingsbevel tegen hem worden uitgevaardigd. Zo’n aanhoudingsbevel verschilt sterk van een klassiek uitleveringsverzoek, omdat het een volledig gerechtelijke procedure volgt. De Belgische rechtbanken zullen het Europees aanhoudingsbevel - dat gebaseerd is op ‘een hoge mate van vertrouwen tussen de lidstaten’ in elkaars rechtsstaat en bescherming van de grondrechten - bijna automatisch moeten uitvoeren. Onze wetgeving bepaalt evenwel dat de uitvoering moet worden geweigerd als er ‘ernstige redenen bestaan om te denken dat de aanhouding afbreuk zou doen aan de fundamentele rechten van de betrokken persoon, zoals die worden bevestigd door artikel 6 van het Verdrag betreffende de Europese Unie’.

Het EU-kaderbesluit zelf stelt dat de uitlevering kan worden geweigerd ‘als er objectieve redenen bestaan om aan te nemen dat het Europees aanhoudingsbevel is uitgevaardigd met het oog op vervolging of bestraffing van de persoon op grond van zijn […] politieke overtuiging’. Puigdemont zal zich wellicht daarop beroepen. Maar inmiddels blijft de klok tikken. Een Europese burger die in ons land niet werkt, heeft geen ongelimiteerd verblijfsrecht.

Een verlengd verblijf van Puigdemont in België kan bijna niet anders dan tot politieke hoogspanning leiden.

Mede om die reden valt het geenszins uit te sluiten dat Puigdemont alsnog een asielaanvraag zal indienen. Zit ons land dan met een politiek probleem? Op zich niet, want ook over die aanvraag wordt beslist door een onafhankelijke dienst, het Commissariaat-Generaal voor de Vluchtelingen en de Staatlozen. Dat voorziet voor EU-onderdanen in een snelle procedure. De commissaris-generaal heeft de bevoegdheid om binnen de vijf werkdagen de asielaanvraag niet in overweging te nemen als niet duidelijk blijkt dat men een gegronde kans op vervolging in de zin van het Vluchtelingenverdrag loopt of een reëel risico op ernstige schade. Neemt hij de aanvraag wél in overweging, dan moet krachtens het bovengenoemde protocol de EU-ministerraad onverwijld op de hoogte worden gesteld. Daar zal een hartig woordje worden gesproken. Een verlengd verblijf van Puigdemont in België kan bijna niet anders dan tot politieke hoogspanning leiden.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Partner content