Amerika en Europa hebben zichzelf schaakmat gezet in Oekraïne

©rv

Het gevaar van een domino-effect door het conflict in de Krim is niet onbestaande. Daarom moet wie wil de escalatie wil counteren ook de moed hebben om zijn standpunten indien nodig bij te stellen.

Door Steven Van Hecke, docent Europese en vergelijkende politiek aan de KU Leuven en de KU Leuven Kulak

De reactie van de Verenigde Staten en de Europese Unie op de uitslag van het referendum in de Krim was al even voorspelbaar als de overwinning van het pro-Russische kamp. Washington en Brussel vaardigen sancties uit die de entourage van Poetin (een beetje) pijn moeten doen. De vergelijking met de aanloop naar de Eerste Wereldoorlog - waar een kettingreactie van provocaties, vergeldingen en bondgenootschappen het Europese continent in een ongeziene crisis stortte - is wellicht overdreven, maar intussen worden aan weerszijden van het conflict de loopgraven steeds dieper uitgegraven, figuurlijk dan. Zonder dat een exit-scenario voorhanden is. Want inmiddels hebben alle betrokken partijen veel boter op het hoofd.

De pro-Europese regering in Oekraïne kan op bijzonder veel krediet rekenen in het Westen. De vraag is of ze dat verdient. Van wie in het Witte Huis met alle nodige égards wordt ontvangen, mag men toch enig strategisch vernuft verwachten. Daar was duidelijk een gebrek aan toen de nieuwe machthebbers beslisten om het Russisch als officiële taal te schrappen. Het is zoals de Vlamingen zouden beslissen om het Frans te schrappen als officiële taal in België en nadien schermen met het principe van de territoriale integriteit wanneer de Walen bij Frankrijk willen aansluiten.

Onbezonnen

De voorstanders van aanhechting bij Rusland hadden er ook beter aan gedaan wat minder onbezonnen een referendum te organiseren, te meer daar ze het volste vertrouwen hadden in de positieve uitslag en dus eigenlijk toch niets te verliezen hadden. De krappe timing, de manke vraagstelling, de mogelijke manipulatie en intimidatie: met een beetje goede wil en een gezonde dosis pragmatisme was men de nu terechte kritieken op de organisatie van het referendum te slim af geweest.

Democratisch of niet, met of zonder openlijke steun vanuit Moskou: zo’n referendum schept altijd een fait accompli. Of de uitslag nu positief of negatief is: de gevolgen kunnen niet genegeerd worden. Ook daar had men aan Westerse zijde beter op kunnen anticiperen. Door vooraf de legaliteit ervan in twijfel te trekken (maar voordien wel de omverwerping van het democratisch verkozen regime in Kiev te steunen), hebben de VS en de EU zichzelf schaakmat gezet. Geen enkele politieke omwenteling speelt zich volledig binnen de wettelijkheid af. Daarom noemen we het ook een revolutie.

Vraag het maar aan de Amerikanen die - zonder toestemming van de Britten - ruim 200 jaar geleden hun onafhankelijkheid uitriepen. Net zo voor de Belgische revolutie want die was evenmin naar de wens van de Nederlanders. Of de manier waarop Oekraïne zich in 1991 afscheurde van het uit elkaar vallende Sovjetrijk. Ik vermoed dat dit door de Russen toen niet op applaus werd onthaald, laat staan dat Poetin dit nu al heeft verteerd. Toch werd toen de basis gelegd voor wat vandaag de soevereiniteit van Oekraïne heet.

Schotland

De vergelijking met Schotland gaat niet helemaal op. Dat daar in september een referendum over onafhankelijkheid wordt georganiseerd mét instemming van het moederland, lijkt in de geschiedenis toch eerder de uitzondering dan de regel. Evenmin is de situatie volledig dezelfde als in Kosovo waar onafhankelijkheid (en de internationale erkenning door veel maar niet alle staten) het eindpunt was van een lange transitieperiode, oorlog incluis, en zeer tegen de zin van Servië en Rusland.

Toegegeven, het gevaar van een domino-effect is niet denkbeeldig. Want wat als in navolging van de Krim, Oost-Oekraïne eveneens zijn lot in eigen handen neemt? Of andere delen van Europa of zelfs van Rusland plots de neiging voelen het voorbeeld van de Krim te volgen? De internationale gemeenschap is als de dood voor zo’n precedent, omdat vrede en stabiliteit doorgaans gebaseerd zijn op het respect voor en het vasthouden aan - dikwijls grillige of toevallig totstandgekomen - buitengrenzen van staten.

Maar de veiligheid aan de oostgrens van de EU is evenmin gebaat bij een zoveelste ‘frozen conflict’, een de facto onafhankelijke staat die slechts door één land, Rusland met name, wordt erkend (en financieel ondersteund). Niet toevallig liggen vanuit Europees perspectief Zuid-Ossetië, Abchazië en Transnistrië op slechts een steenworp van de Krim. Evenmin is het Westen gebaat met een land dat aspiraties heeft om op termijn lid te worden van de NAVO en de EU terwijl het Russische militaire bases op haar grondgebied moet gedogen.

Aan iedereen de opdracht om niet alleen lippendienst te bewijzen aan de zogenaamde deëscalatie, maar ook de moed om standpunten in vraag te stellen en zonodig bij te stellen zodat het huidige conflict niet moet belanden in de categorie ‘de geschiedenis herhaalt zich’.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud