Bernanke gaat, Yellen komt, de Fed blijft opgeblazen

©Bloomberg

Ben Bernanke gaat als voorzitter van de Amerikaanse centrale bank, en Janet Yellen komt. De Fed blijft, met een zwaar opgeblazen balans. En dat nog voor zeer lang.

Door Johan Van Overtveldt, economisch adviseur bij de N-VA en professor economie aan de Universiteit Hasselt. In 2010 publiceerde hij het boek ‘Bernanke’s Test’ ­(Agate Publishing).

Ben Bernanke slijt zijn laatste dagen aan het hoofd van de Amerikaanse centrale bank, de Federal Reserve (Fed). De Amerikaanse Senaat effende onlangs definitief het pad voor huidig vicevoorzitter Janet Yellen om Bernanke op te volgen. Tijdens de jaarvergadering van de American Economic Association op 3 januari in Philadelphia blikte Ben Bernanke in detail terug op zijn acht jaar als voorzitter van de Fed. Het werd een opmerkelijke speech.

Tot de meest opvallende uitspraken van Bernanke in Philadelphia hoort zeker die omtrent het terugschroeven van het expansieve Fed-beleid. De Fed bracht in het kader van dat beleid niet enkel de korte- termijnrentevoeten zo goed als naar 0 procent, ook de rentevoeten op langere termijn werden door de centrale banken onder constante neerwaartse druk gezet. Dat laatste gebeurde via grootschalige aankopen door de Fed van obligaties, zowel overheidspapier als obligaties gelieerd aan vastgoedwaarden. Deze aankopen raakten algemeen bekend als het QE-beleid van de Fed (QE staat voor quantitative easing).

Vervijfvoudiging

Dat beleid blies het balanstotaal van de Fed van afgerond 800 miljard dollar bij de start van de financiële crisis op tot 4.000 miljard dollar nu. Deze vervijfvoudiging van het balanstotaal vormt een nooit eerder gezien experiment in monetaire beleidsvoering. Tegenover de aankopen van obligaties door de Fed staat geldschepping, namelijk het geld gebruikt om die aankopen te financieren.

In normale economische omstandigheden pompen de financiële instellingen de middelen verworven uit de verkoop van obligaties aan de centrale bank via kredietverlening terug in de economie. Dat gebeurde nu in hoge mate niet, met als gevolg dat de banken in de Verenigde Staten vandaag met fenomenale overschotten (‘excess reserves’) van afgerond 2.400 miljard dollar zitten.

De Fed besliste onlangs dat de verse aankopen van obligaties zullen worden teruggeschroefd, maar niettemin vraagt zowat de hele wereld zich vandaag af hoe het nu verder moet met de ongezien hoog opgeblazen balans van de Fed. In zijn Philadelphia-speech veegt Bernanke die bekommernis van tafel. Hij erkent de potentiële gevaren verbonden aan die enorme massa overtollige reserves, maar stelt dat de Fed met zijn nieuwe beleidsinstrumenten die reserves kan beheersen ‘zonder te moeten overgaan tot de verkoop van activa’, met andere woorden: zonder de omvang van de balans van de Fed te moeten reduceren. Wil de Fed méér van die reserves geïmmobiliseerd houden dan zal hij de rente op die reserves optrekken, aldus Bernanke.

De bijna gewezen Fed-voorzitter bevestigt daarmee wat al enige tijd de ronde doet in de wandelgangen van de Amerikaanse centrale bank: het zal nog veel jaren duren voor de Fed zijn balans zal beginnen af te bouwen. Een van de belangrijkste, zij het nooit uitgesproken, redenen voor die strategie is dat centraal bankiers, zeker ook in de VS, zeer beducht blijven voor nieuwe runs op financiële instellingen. De herinnering aan de bankruns van eind 2008 en de gevolgen daarvan staan nog heel vers in het geheugen geprent.

Financiële stabiliteit

Met een dergelijke pot aan ongebruikte reserves kunnen de Amerikaanse banken plotse schommelingen in hun liquiditeitsbehoeften makkelijk opvangen. Waarom de wereld opnieuw riskanter maken, motiveert de Fed.

De kans is zeer groot dat centrale banken zoals de Britse en de Japanse het voorbeeld van de Fed volgen. Wereldwijd ontstaat dan financieel-economisch een totaal nieuwe situatie. Het zou dan voor de eerste keer in de geschiedenis zijn dat de belangrijkste centrale banken op een dergelijke omvangrijke en structurele manier hun monetair beleid laten dicteren door consideraties rond financiële stabiliteit.

Kan dat dan allemaal zomaar pijnloos en geruisloos verlopen? Neen, want als vooral de vrees voor inflatie de Fed zal verplichten tot het uitkeren van hogere rentes op de overschotten die financiële instellingen bij de Fed aanhouden, heeft dat minstens twee gevolgen. De Fed dreigt in die omstandigheden verliezen te lijden, waardoor de centrale bank zelf bij de belastingbetaler zal moeten aankloppen. En die renteverhogingen gaan zich door de hele rentestructuur heen laten voelen, met alle gevolgen van dien voor de economische groei en, meer nog, voor de overheidsfinanciën.

Met Janet Yellen aan het hoofd van de Fed is het een heel beredeneerde gok te stellen dat de Fed erg lang zal wachten om opkomende inflatie te bekampen met hogere rentevoeten.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud