opinie

Democratische nachtmerrie in Amerika

hoogleraar internationale politieke economie aan de Johns Hopkins Universiteit in Washington, DC.

De presidentsverkiezingen verliepen niet zoals de Democraten zich dat hadden voorgesteld.

Joe Biden en de Democraten hadden zich dinsdagavond heel anders voorgesteld. Het trauma van 2016 had ertoe geleid dat men de champagne niet koel had gelegd, dat zou te voorbarig zijn geweest. Maar de opiniepeilingen waren zo gunstig voor hen - tussen 8 en 10 procent nationaal en 3 tot 5 procent in de swingstaten - dat men stilletjes had gehoopt op een blauwe golf.

Het mocht niet luidop gezegd worden, maar Florida, Georgia en North Carolina zouden waarschijnlijk al voor middernacht Biden tot winnaar uitroepen, wat een vroege mokerslag zou zijn voor Trump. Er werd zelfs gedroomd dat ook Texas - dat betrouwbaar Republikeins bastion - voor Biden zou kiezen. Een afgetekende overwinning voor de Democraten moest het medicijn worden dat de Amerikanen van hun nationaal populisme zou genezen.

Een afgetekende overwinning voor de Democraten moest het medicijn worden dat de Amerikanen van hun nationaal populisme zou genezen.

Deze verkiezingen gingen namelijk om de ziel van Amerika. Volgens Biden en de Democraten was dinsdag een keuze tussen de toekomst en het verleden, licht en donker, ja, zelfs tussen democratie en dictatuur. Na vier jaar beleidschaos, handelsoorlogen, maffe complottheorieën, het spuwen op bondgenoten, het zaaien van verdeeldheid, een beladen impeachment-proces, een dodelijke pandemie, het aanwakkeren van rassenhaat, en een bar slechte economie zouden de Amerikanen orde op zaken stellen. De vroege massale opkomst van de kiezers brak alle records en zou in het voordeel van de Democraten moeten spelen.

Het heeft niet mogen zijn. Al redelijk vroeg werd duidelijk dat het veel nipter ging worden dan de meeste peilingen hadden voorspeld. Trump deed het bijvoorbeeld veel beter dan verwacht in Florida, waar hij een miljoen stemmen meer kreeg dan in 2016, en veel nieuwe latino- en zelfs zwarte kiezers kon bekoren. Biden deed het zoals verwacht goed in de traditionele Democratische staten zoals New York en Californië, maar kon niet echt doorbreken in North Carolina of Georgia, al hangt die laatste staat nog altijd in de balans.

In de staten die Biden moest terugwinnen in vergelijking met 2016 - het vroegere industriële hartland van de VS in Wisconsin, Michigan en Pennsylvania - bleef hij ver onder de verwachtingen. Biden haalt het wellicht nipt in die eerste twee staten, maar in Pennsylvania moet het wel heel gunstig verlopen in de steden om nog winst in de wacht te slepen.

Op dit moment speelt het nachtmerriescenario waarvoor zoveel analisten hadden gewaarschuwd zich dus af in de VS. In de volgende dagen wint Biden wellicht heel nipt in Michigan, Wisconsin en Nevada, en wringt hij zich zo voorbij de magische grens van 270 kiesmannen die nodig zijn om president te worden. Trump zal zo’n uitslag niet aanvaarden en de resultaten aanvechten. Woensdag in de vroege uurtjes kraaide hij al prematuur victorie en waarschuwde dat er fraude in het spel was in de staten waar nog geen winnaar was uitgeroepen.

In Arizona en Nevada, waar Biden voorop ligt, wil Trump tot elke prijs dat alle stemmen worden geteld. In de staten waar hij op dit moment de leiding heeft, zoals Georgia, North Carolina en Pennsylvania, wil hij dat men stopt met tellen. Een kleuter van vier jaar is minder doorzichtbaar. Het kan dus nog weken duren vooraleer we een officiële winnaar hebben, en zelfs dan is het niet zeker dat Trump zijn nederlaag zal toegeven.

Het slechte nieuws voor de Democraten stopt niet met een uitspraak van het Hooggerechtshof, waar zes van de negen rechters conservatief leunen. Het ziet er ook namelijk naar uit dat de Republikeinen van Mitch McConnell - een duivelsfiguur voor progressief Amerika - hun meerderheid in de Senaat zullen behouden met minstens 51 van de 100 zetels. Dat wil zeggen dat zelfs als Biden president wordt in januari - en op dit moment ziet het er beter uit voor Biden dan voor Trump - hij constant geblokkeerd zal worden door een vijandige senaat. Het wordt zo wel heel moeilijk voor president Biden om zijn beleidsprioriteiten erdoor te krijgen.

De maatschappelijke polarisatie is vandaag nog sterker dan vier jaar geleden.

Het worden dus politiek woelige weken en grimmige maanden, en dan hebben we het nog niet over de dagelijkse records aan nieuwe coronabesmettingen. De kans op rellen en onrust is reëel. Zelfs als Trump uiteindelijk het onderspit moet delven, zal hij niet zomaar van het toneel verdwijnen. Men kan zich voorstellen dat Trump zichzelf uitroept tot oppositieleider en grote rally’s voor zijn trouwste kiezers blijft organiseren.

De Republikeinen zullen moeilijk de Trump-bladzijde kunnen omslaan, want de theorie dat de verkiezingen van hem ‘gestolen’ zijn, zal koppig blijven hangen. Van mensen bij elkaar brengen en genezing zal weinig sprake zijn, want de maatschappelijke polarisatie is vandaag nog sterker dan vier jaar geleden. Dit is een ware nachtmerrie voor de Amerikaanse democratie, maar ook voor de Democraten, die het Trump-virus niet de kop hebben kunnen induwen.

Matthias Matthijs, hoogleraar internationale politieke economie aan de Johns Hopkins Universiteit in Washington, DC.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud