opinie

Het rapport van één jaar Juncker.

Docent Europese en vergelijkende politiek, KU Leuven

Ondanks de vluchtelingencrisis heeft de Europese Commissie het voorbije jaar stevig werk geleverd.

Steven Van Hecke, docent Europese en vergelijkende politiek, KU Leuven

 

©rv

Of de champagnekurken dit weekend in het Berlaymontgebouw zullen knallen, is eerder twijfelachtig. De Europese Commissie onder leiding van Jean-Claude Juncker zit nochtans één jaar in het zadel. Maar de crises die de Europese Unie in hun greep houden - eerst de Griekse eurosaga, nu de vluchtelingenkwestie - nopen eerder tot bescheidenheid en bedachtzaamheid. Het staat nu al buiten kijf dat 2015 de annalen ingaat als een scharnierjaar voor de Unie, volgens sommige critici een annus horribilis. Maar geldt dat ook voor haar dagelijks bestuur? Welk palmares kan de Commissie na twaalf maanden voorleggen?

Laat me eerst een open deur intrappen en tegelijk de puntjes op de i zetten: de vluchtelingencrisis daagt de EU op ongeziene wijze uit. De tekortkomingen van het asiel- en migratiebeleid en de onenigheid tussen de lidstaten zijn catastrofaal, in de eerste plaats voor de noodlijdenden en de hulpverleners op het terrein. Maar overdrijvingen hebben zelden een oplossing dichterbij gebracht. Om de haverklap is er wel een politicus of een analist die het spoedig uiteenvallen van de EU aankondigt, of daar minstens voor waarschuwt. Zet dat veel zoden aan de dijk? Blijkbaar niet, want na zo’n straffe uitspraak gaat iedereen weer over tot de orde van de dag: de feitelijke nood aan crisismanagement. Houden zulke onheilstijdigen steek? Geenszins.

De Unie bevindt zich uiteraard in zwaar weer. Maar dat is toch vooral omdat we focussen op wat zich boven de waterlijn afspeelt: alles wat spectaculair is, conflict met zich meedraagt of een precedentkarakter heeft. De vluchtelingencrisis is dat allemaal en genereert daarom - terecht - de nodige aandacht. Maar wat belangstelling wekt, is niet noodzakelijk identiek aan wat belangrijk is.

Een focus op alles wat naar crisis ruikt, leidt onvermijdelijk de aandacht af van wat zich onder de waterlijn afspeelt. En dat is heel wat.

Met andere woorden: zo’n focus op alles wat naar crisis ruikt, leidt onvermijdelijk de aandacht af van wat zich onder de waterlijn afspeelt. En dat is in de Unie heel wat. Al bij al werkt Europa op talloze terreinen Europa naar behoren, en is er dus geen reden om het hele bouwwerk ter discussie te stellen nu één werf, weze het een cruciale, een weinig fraai schouwspel oplevert. De feiten bewijzen het: studenten op Erasmusuitwisseling worden niet halsoverkop teruggeroepen, de Europese milieunormen gaan niet plots op de schop en de interne markt rafelt niet uiteen.

Om het met Mark Twain te zeggen: ‘The reports of the death of the European Union have been greatly exaggerated.’

Karrenvracht

Het is precies de taak van de Europese Commissie om de continuïteit in de werking van de Unie te voorzien. En dat doet ze. Daarnaast moet ze ook het Europese belang behartigen en daarvoor nieuwe initiatieven nemen. Juncker is op dat vlak met veel ambitie van start gegaan.

De Commissie van de laatste kans kondigde in november vorig jaar aan veel meer ‘politiek’ te zullen optreden. Voor een groot deel is ze die belofte nagekomen. Er zijn tal van voorstellen op tafel gelegd en er zitten er nog een karrenvracht in de pijplijn, zoals het pakket aan maatregelen rond arbeidsmobiliteit dat Commissaris voor Werk Marianne Thyssen begin december zal presenteren. De Commissie neemt het voortouw en doet voorstellen, zoals ook in de vluchtelingencrisis. Dat zint het Europees Parlement wel, al vindt men de Commissie in sommige gevallen te selectief. In andere gevallen wordt haar een gebrek aan ambitie verweten.

Of de lidstaten even enthousiast zijn over de Commissie-Juncker, is veel minder zeker. In tegenstelling tot zijn voorganger aarzelt Juncker niet de lidstaten uit te dagen, op hun inconsequenties te wijzen en hen kleur te doen bekennen. Dat is zeker het geval in de vluchtelingencrisis. Daarmee zit Juncker grotendeels op de lijn van de Duitse bondskanselier. Het is ook duidelijk dat de persoonlijke opvattingen van de Commissievoorzitter hier nauw aansluiten bij het ‘wir schaffen das’ van Angela Merkel. In andere dossiers vormen zich andere allianties, zoals tussen Juncker en de Franse president François Hollande ten tijde van de Griekse eurocrisis.

Juncker kan zich zo’n aanpak permitteren. Het is niet zijn maar Tusks rol om de lidstaten op één lijn te krijgen. De voorzitter van de Europese Raad, op 1 december eveneens een jaar in het zadel, heeft dus een ander takenpakket maar wordt te veel met poltieke maatstaven geëvalueerd. Soms vraagt het gewoon veel tijd en geduld om de hoofdsteden te overtuigen, zoals in de discussie over de verplichte spreiding van vluchtelingen. Juncker kan en mag de forcing voeren, maar uiteindelijk moet Tusk tot een vergelijk tussen de lidstaten komen.

Gezien de enorme druk die de crises dit jaar op de EU uitoefenen, loopt de samenwerking tussen de Commissie en de andere instellingen redelijk vlot. Een goede verstandhouding hoeft geen liefdeshuwelijk te zijn en per slot van rekening speelt iedereen autonoom - maar nooit volledig los van elkaar - zijn rol in het Europese raderwerk. Dat Juncker en co dat met meer verve doen en dikwijls de toon zetten, houdt na één jaar iedereen stevig bij de les.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud