opinie

Hoge overheidsschuld is niet onschuldig

Emeritus hoogleraar KU Leuven

De stelling dat de overheidsschuld van een land irrelevant is, gaat voorbij aan de gevaren van een hoge schuldgraad.

Academische economen argumenteren in kranten en boeken dat de overheidsschuld van een land irrelevant is. Op die manier verdedigen ze een aanhoudend overheidstekort veroorzaakt door een onevenwicht in de sociale rekeningen, de vergrijzing, de vergroening, de transformatie van mobiliteit en energie, de opwarming, de leuke dingen voor de mensen en slecht beheer. Kort gesteld komt de stelling hierop neer: overheid maak je geen zorgen over alle ongedekte uitgaven, ze kunnen worden gefinancierd door een grotere overheidsschuld. Bovendien legt die schuld geen extra lasten op volgende generaties, want de economische groei en de inflatie verminderen de druk van de overheidsschuld op de economie.

Bovendien wordt een overheidsschuld zelden terugbetaald. Ze wordt geherfinancierd door nieuwe obligaties, waarvan de Europese Centrale Bank (ECB) er vandaag een hoop opkoopt. Al die overheidstekorten creëren jobs. Dat is toch wat de grondlegger van de moderne macro-economie, John Maynard Keynes, ons voorhield, en dat is toch wat we willen. Deze stelling is niet helemaal fout. Maar het is wel een zeer grote vereenvoudiging van hoe de economie echt in elkaar zit.

De essentie

  • De auteur: Herman Daems, emeritus professor economie KU Leuven.
  • De kwestie: academische economen stellen dat de overheidsschuld van een land irrelevant is.
  • De conclusie: een hoge schuldgraad beperkt de financiële slagkracht van de overheid.

Grieken, Afrikanen en Zuid-Amerikanen, om slechts die volkeren te noemen, hebben aan den lijve ondervonden wat met hun welstand, inkomen, gezondheid en autonomie gebeurt als de overheid de publieke schuld uit de hand laat lopen en op bedeltocht moet om die schuld te herfinancieren of kwijt te schelden. Maar er zijn nog meer voorbeelden: Spanje en Italië, maar ook België. België vaak discreet.

Hoe groot mag de verhouding van de overheidsschuld tot het bruto binnenlands product (bbp) zijn? 60 procent zoals, de Europese Muntunie voorschrijft? Of mag ze hoger zijn, zoals veel lidstaten toelaten? Niemand die het echt weet. Ik denk dat we het nooit exact zullen weten. Veel relevanter is uit te zoeken waarvoor de begrotingstekorten aangegaan werden. Een hoge schuldgraad door kapitaalgoederen is minder erg dan een door lopende uitgaven.

Herverdeling

Waaraan en waarvoor hebben we overheidsgeld uitgegeven en schuld gemaakt? Voor solidariteit? Dan moeten het middelen zijn die de overheid bij een groep burgers ophaalt om aan andere, achtergestelde, burgers, te geven. Dat is herverdeling. Op zich leidt dat niet tot een overheidstekort. Een herverdeling die tot een tekort en een schuld leidt, bewijst dat de overheid sinterklaas speelt. Geef iedereen wat, laat niemand de rekening vereffenen. De overheid biedt diensten aan: onderwijs, transport, burgerbescherming... Maar ook die diensten hoeven geen tekort op te leveren. Het zijn kosten van de maatschappij en moeten door haar gedragen worden, niet in gelijke mate door iedereen, maar globaal moet er wel een evenwicht zijn.

Toch zijn er overheidsuitgaven die een tekort opleveren. Dat zijn de investeringen. Het zijn uitgaven die gedurende een bepaalde periode gebeuren: de nieuwe ring in Antwerpen en in Brussel, de energietransformatie, de klimaatbeschermende maatregelen... Terwijl de investeringen aan de gang zijn, betaalt niemand. Alles wordt gefinancierd. Maar zodra de investering voorbij is, moet de investering een rendement opleveren: meer economische activiteit of meer maatschappelijk welzijn. Voor die uitgaven - en die uitgaven alleen - mag er een begrotingstekort zijn en kan overheidsschuld opgebouwd worden.

Dat was eenvoudig geformuleerd de stelling van Keynes. Keynes zegt niet geef zo maar wat uit, maar geef uit aan projecten die iets opbrengen voor de maatschappij. Of aan burgers die tijdelijk getroffen worden door een crisis, zoals covid of de watersnood.  Dat geld komt nadien wel terug.

Geen enkele politicus praat nog over overheidsuitgaven. Alle uitgaven zijn plots investeringen geworden.

Politici zijn slimmeriken. Geen enkele politicus praat nog over overheidsuitgaven. Alle uitgaven zijn plots investeringen geworden. Als er meer politie nodig is, dan zegt de minister: we investeren in politie. De realiteit is anders. Er wordt uitgegeven. Dekking is dus nodig. Zo zijn er tientallen voorbeelden.

Overheidsschulden moeten duurzame investeringen weerspiegelen: nu geld uitgeven om later een maatschappelijk rendement te hebben. Toch zijn er nog andere elementen die belangrijk zijn. Als de overheidsschulden op een lager niveau liggen, hebben de overheid en de maatschappij veel meer bewegingsvrijheid bij onverwachte rampen. Stel dat er iets met het klimaat gebeurt. Welke overheid zal het meest kunnen doen? Zij die gebukt gaat onder schulden of zij die relatief minder schulden torst?

Overheidsschulden moeten duurzame investeringen weerspiegelen: nu geld uitgeven om later een maatschappelijk rendement te hebben.

Wat gebeurt met een kleine schuldbeladen overheid die onderdeel is van een muntunie? Het antwoord ligt voor de hand: de ECB neemt het over.

Nog deze overweging. Stel dat de rente stijgt, wat gebeurt er met de inkomensongelijkheid in een schuldbeladen land tegenover een land met relatief weinig schuld? De overheid zal belastingen innen om ze door te storten aan de welstellende spaarders die de schuldtitels van de overheid bezitten.

Beseffen de economen die overheidsschuld irrelevant vinden wel dat het allemaal niet zo onschuldig is?

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud