Advertentie
Advertentie

It's the politics, stupid!

©REUTERS

Eerst de politieke visie, dan de beleidsmaatregelen en ten slotte het bestel dat politiek en beleid moet omkaderen. In die volgorde moet Europa de uitdagingen aanpakken waar het voor staat.

Door José Manuel Barroso, voorzitter van de Europese Commissie

De jongste tien jaar van het Europese integratieproces was een aaneenschakeling van historische gebeurtenissen. Er was de toetreding van twaalf landen, maar ook van crisissen die hun gelijke niet kenden. Van de financiële crisis tot de ontwikkelingen in Oekraïne, waarschijnlijk de ernstigste bedreiging voor de veiligheid en de vrede sinds de val van de Berlijnse Muur.

De crisis heeft vooral negatieve gevolgen gehad. Enkele oude spanningen staken weer de kop op: tussen centrum en periferie, tussen rijkere en armere lidstaten, tussen schuldenlanden en schuldeiserlanden, tussen noord en zuid. Het gevoel van eerlijkheid en billijkheid is aangetast. De werkloosheid is dramatisch gestegen en ons sociaal model staat zwaar onder druk.

De crisis heeft echter ook het besef doen groeien dat hervormingen onvermijdelijk zijn, wil Europa zijn concurrentievermogen, productiviteit, werkgelegenheid en uiteindelijk zijn groeimodel behouden. Bovendien zijn wij ons nu bewust van onze onderlinge afhankelijkheid.

Om de vrede en de welvaart veilig te stellen, moet de Europese Unie een veel grotere bereidheid vertonen om als één blok op te treden, haar macht op internationaal vlak te tonen en haar rol en invloed te verstevigen. Een nieuwe wereldorde krijgt vorm en verplicht ons knopen door te hakken. Ofwel spelen we mee, ofwel missen we aansluiting met de toekomst. Ofwel treedt Europa als één blok op, ofwel zakt het weg in irrelevantie.

De Europese Unie moet zich verder ontwikkelen. We moeten onze politieke unie perfectioneren. Niet abrupt, maar op een organische manier. Via hervorming, niet via revolutie. Die les trek ik uit mijn Europese ervaring en vooral uit de afgelopen tien jaar als voorzitter van de Europese Commissie.

De gebeurtenissen van de jongste tien jaar bewijzen hoe veerkrachtig en flexibel de instellingen van de Europese Unie zijn. Men zou het hun ‘plasticiteit’ kunnen noemen: de vorm verandert, maar de essentie wordt bewaard. Dat is precies wat we op dit moment doen, nu het erop aankomt de uitdagingen van onze tijd aan te pakken.

Populisme

Om daarin te slagen moeten we een hoger niveau van politieke maturiteit tot stand brengen en een juist beeld geven van de mate waarin beslissingen collectief worden genomen. Te vaak wordt onvoldoende medeverantwoordelijkheid opgenomen voor beslissingen die nochtans gezamenlijk genomen zijn. Een sterkere Europese Unie is pas mogelijk als we dat probleem aanpakken. Niet het minst omdat populisme daarin een ideale voedingsbodem heeft gevonden. Men vertrouwt Europa taken toe, maar de belangrijkste betrokkenen schrikken er nadien vaak voor terug hun deel van de verantwoordelijkheid op te nemen. Zo maken we het de populisten te gemakkelijk.

Voor de volgende stap in de Europese integratie moeten we een breed politiek en maatschappelijk draagvlak creëren. De aanzet tot vroegere stappen is altijd zowel van onderuit als van bovenaf gekomen. De integratie heeft altijd een duidelijk doel voor ogen gehad, met een klaar idee van wat Europa nodig had. De verdragen en instellingen zijn steeds de uitdrukking geweest van een politieke wil. We kunnen - en mogen - de publieke opinie niet onder druk zetten, maar we kunnen wél proberen de nodige consensus te smeden. Een verdere vooruitgang vergt een nieuw debat en het gevoel - zowel Europees als nationaal - dat we samen verantwoordelijk zijn voor het Europese project.

Want ‘it’s the politics, stupid’. De grote uitdagingen waarvoor we staan, moeten eerst vanuit politiek oogpunt aangepakt worden. Nadien moeten we de vereiste beleidsmaatregelen bepalen. En tot slot het bestel dat de politiek en het beleid moet omkaderen. In die volgorde.

Vragen

Vooraleer we de technische details van weer een nieuw verdrag bespreken, moeten we vragen beantwoorden. Wat is het doel van de Unie waarover we het eens zijn? In hoeverre zijn we bereid onze toekomst aan elkaar te verbinden? Hoe ver en hoe diep mag de integratie gaan? Wie wil waaraan meedoen, en waarom? Of het nu gaat om verdere economische integratie op weg naar een echte economische en monetaire unie, om een meer eengemaakt extern beleid, of om verdere stappen naar een politieke unie: over die vragen moet eerst gedebatteerd worden.

De politieke spelers in Europa moeten hun engagement voor het gemeenschappelijke Europese project hard maken.

Tijdens de crisis is gebleken dat de politieke wil er is. De middelpuntzoekende krachten zijn sterker gebleken dan de middelpuntvliedende. Er tekende zich een patroon af van meer, niet minder, integratie en van meer, niet minder, bevoegdheden voor Europese instellingen als de Europese Commissie en de Europese Centrale Bank.

Kenmerkend voor de Europese politiek is dat iedereen zich een beetje als regeringspartij en een beetje als oppositiepartij kan gedragen. Dat successen worden genationaliseerd en problemen worden geeuropeaniseerd. Het is tijd is voor een nieuwe samenwerking, een ‘Kooperationsverhältnis’ tussen de Unie, haar instellingen en haar lidstaten, voor een loyauteit tussen instellingen en lidstaten die verder gaat dan wat in de verdragen staat.

Om de hervormingsdynamiek gaande te houden, moeten de nationale leiders zich niet alleen een nationale, maar tegelijkertijd ook een Europese rol toemeten, en moeten ze de kloof tussen beslissingen en hun uitvoering verkleinen. Als staatshoofden en regeringsleiders iets beslissen, moet dat een vervolg krijgen op nationaal niveau.

Parlement

Het Europees Parlement moet zijn rol als besluitvormer ten volle spelen, in plaats van klakkeloos eisen over te nemen, of ze nu haalbaar zijn of niet. De afgelopen tien jaar heeft het Parlement bewezen die rol te kunnen spelen - denk maar aan de goedkeuring van de begroting van de Europese Unie en de voltooiing van de bankenunie.

De Commissie moet de onmisbare en steeds sterkere spil van de Europese politiek blijven. Haar voorstellen tijdens de crisis hebben wel degelijk een doorslaggevende rol gespeeld. Ik denk aan het nieuwe instrumentarium voor financiële stabiliteit, de hervorming van het economisch bestuur, de bankenunie, de maatregelen tegen belastingontduiking en de initiatieven ter bestrijding van de jeugdwerkloosheid . Geen enkele andere instelling in de Unie heeft zo’n breed overzicht - het politieke besef van de uiteenlopende situaties in de lidstaten - én zo’n diep inzicht - de deskundigheid inzake Europees beleid.

Leiderschap in Europa, dat is consensus smeden en fragmentatie voorkomen. Ik heb er daarom altijd voor gezorgd dat de commissarissen onder mijn voorzitterschap collectief de verantwoordelijkheid namen voor hun besluiten. Een politiek uitvoerend orgaan is geen parlement in het klein. Het is belangrijk te erkennen dat de Commissie een politiek karakter heeft. Maar dat betekent niet dat zij partijdig mag zijn.

De Europese integratie zal altijd stapsgewijs verlopen. Zo’n pragmatische aanpak is nooit in tegenspraak geweest met het nastreven van een visie.

De Europese integratie is nog steeds het meest visionaire project in de recente geschiedenis. Er gaat een indrukwekkende energie en aantrekkingskracht vanuit, met een aanpassingsvermogen zonder weerga. Maar enkel wanneer bepaalde voorwaarden zijn vervuld: als de nationale politici de medeverantwoordelijkheid voor het Europese project op zich nemen en Europa niet langer als ‘buitenlandse inmenging’ beschouwen, als de samenwerking naar een nieuw niveau van volwassenheid wordt getild en als de Europese politiek slagvaardig optreedt.

Dat is de inzet van de komende Europese verkiezingen. Dan komt het erop aan te verdedigen wat bereikt is en een consensus te smeden over wat gedaan moet worden, om het op te nemen voor Europa zoals het echt is en een visie uit te dragen op wat Europa kan zijn. Deze verkiezingen zijn van groot belang.

Ik heb gedurende tien jaar het voorrecht gehad een bijdrage te mogen leveren toen de Europese Unie uitermate bedreigende situaties doormaakte. Ik ben trots op de hervormingen sindsdien. Niet enkel de nodige inspanningen in gang te hebben gezet, maar ze ook voltooid te zien zal de grootste voldoening zijn.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud