Oekraïne in een geopolitieke wurggreep

©AFP

Zolang Rusland niet voldoende garanties krijgt voor zijn bevolking en zijn belangen in Oekraïne, zal de spanning blijven oplopen.

Door David Criekemans

Emoties. Op een moment dat deze langs alle kanten in de internationale politieke arena de overhand nemen, is het vooral belangrijk het hoofd koel te houden. De afgelopen 72 uur volgden de gebeurtenissen zich in snel tempo op in de crisis rond Oekraïne. De uit de voormalige oppositieleiders bestaande nieuwe regering in de Oekraïense hoofdstad Kiev verlaagde de status van het Russisch. Dat voedde de angst op de Krim en in oostelijk Oekraïne, waar belangrijke Russische minderheden wonen. Het was perfect te voorspellen dat zij Moskou om hulp zouden vragen. Op zaterdag 1 maart gaf de Russische Doema aan Poetin een ‘blanco cheque’ om de Russische bevolking in Oekraïne te ‘beschermen zolang de noodsituatie aanwezig was’.

Een scenario vergelijkbaar met dat in Georgië in 2008 lijkt in de maak. Maar is de situatie dezelfde? Neen. Rusland laat een diplomatieke opening, die nochtans door de westerse landen tot op heden amper gezien werd. In de VN-Veiligheidsraad ging men uiteraard voor een rondje ‘Rusland in de hoek plaatsen’, een bekend patroon dat we kennen sinds het Syriëdossier. Dat lost evenwel niets op. Het heeft enkel tot gevolg dat elk kamp zich ingraaft in zijn eigen geopolitieke loopgraaf, waardoor Oekraïne in een wurggreep terecht komt.

Veiligheidsgaranties

Het is duidelijk dat de nieuwe Oekraïense regering op dit moment geen duidelijke veiligheidsgaranties aan de Russische bevolking kan of wil geven. Tot zolang dat niet gebeurd is, houdt Poetin de optie open om die veiligheid zelf te verzekeren. Daar ligt een belangrijk punt. Het Westen moet Rusland wel die garanties geven, hoewel dat betekent dat de zwakke regering in Kiev gedeeltelijk zal moeten inbinden.

Het is wel een goed idee om de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) in te schakelen. De OVSE is altijd al het testlaboratorium geweest voor de oplossing van conflicten tussen Oost en West. De OVSE is gespecialiseerd in Euraziatische vraagstukken. In het bijzonder heeft de OVSE een hoge commissaris voor de Nationale Minderheden. Oost en West zouden in de OVSE moeten overeenkomen om deze commissaris naar de Krim, oostelijk Oekraïne, Moskou en Kiev te sturen. Hij zou aanbevelingen kunnen geven over de veiligheidsgaranties voor de Russische minderheden, inclusief een machtsdeling in het centrale Oekraïense gezag. Dat zou alle partijen de kans geven zonder gezichtsverlies te de-escaleren.

Akkoord

Indien een akkoord bereikt wordt, dan kan dat bevestigd worden met een unanieme goedkeuring in de VN-Veiligheidsraad. Zo zou de internationale gemeenschap de positie van de Russische minderheden in Oekraïne mee garanderen, waarna Rusland kan demobiliseren. Een tweede dossier is de havenstad Sebastopol op de Krim, waar de Russische vloot ligt. Het Kremlin zal garanties willen om het eerdere akkoord tot 2042 te behouden, ongeacht welke politieke meerderheid in Kiev aan de macht is.

Voorlopig dreigt het Westen met economische sancties. Voor Europa wordt dat een moeilijke, zoniet onmogelijke spreidstand, alleen al omwille van de Europese afhankelijkheid van het Russische aardgas. Poetin beseft dat, maar weet dat ook hij afhankelijk is van de EU inzake buitenlandse deviezen en investeringen. Alleen al door deze wederzijdse afhankelijkheid zouden de emoties plaats moeten maken voor rationaliteit en dialoog. Wellicht kan vooral de Duitse kanselier Angela Merkel hierin nog een cruciale rol spelen.

Het is in het belang van alle partijen dat Oekraïne niet tot een nieuwe scheuring leidt in Europa. Dat zou vanuit geostrategisch oogpunt een zeer gevaarlijke situatie zijn, met verdere regionale en mondiale instabiliteit tot gevolg.

 

David Criekemans doceert buitenlands beleid aan de Universiteit Antwerpen, internationale politiek en veiligheid aan het University College Roosevelt in Middelburg (Nederland) en geopolitiek aan het Geneva Institute of Geopolitical Studies.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud