opinie

Ramkoers tussen Madrid en Barcelona

David Criekemans

Het gebrek aan politieke dialoog tussen Madrid en Barcelona is niet langer slechts een dovemansgesprek. Beide politieke krachten liggen nuop ramkoers met elkaar. Zal Barcelona de onafhankelijkheid uitroepen of is een nieuw constitutioneel evenwicht toch nog mogelijk?

David Criekemans doceert buitenlands beleid aan de Universiteit Antwerpen, internationale politiek en veiligheid aan het University College  Roosevelt in Middelburg en geopolitiek aan  het Geneva Institute of Geopolitical Studies.

De lijn tussen hoop en ontgoocheling kan flinterdun zijn. Vorige zondag organiseerde Catalonië een referendum voor onafhankelijkheid, dat de Spaanse staat als illegaal beschouwt. De Catalaanse samenleving is een verdeelde natie. Zij die de onafhankelijkheid nastreven zijn in de minderheid, maar hun aantallen groeien. Bij gebrek aan politieke dialoog lijkt de Catalaanse regering een onafhankelijkheidsverklaring voor te bereiden.

©wim kempenaers (wkb)

Het Spaanse grondwettelijk hof verbood ondertussen een bijeenkomst van het Catalaanse parlement die maandag gepland staat, om een onafhankelijkheidsverklaring te blokkeren. Ondertussen kondigen de Bank Sabadell en de Caixa Bank aan een relocatie buiten Catalonië te overwegen, om te voorkomen dat hun hoofdzetels buiten de Europese Unie en de Eurozone terecht zouden komen. Onafhankelijkheid zou met een zware prijs betaald worden. De druk wordt opgevoerd. Hoe is het zover kunnen komen en wat zijn de mogelijke scenario’s voor de komende dagen?

Spanje is sinds 1978 een de facto federale staat die, naarmate de tijd verstreek, verregaande autonomie bood aan sommige van zijn 17 autonome gemeenschappen. Elke regio onderhandelde haar eigen pakket bevoegdheden met Madrid, waardoor het Spaanse federalisme asymmetrisch is. Anders dan in België kent Spanje een fundamenteel gebrek aan permanente overlegmechanismen en alarmbelprocedures. Madrid blijft ultiem de baas en spelverdeler, waardoor Barcelona zich uitgesloten voelt.

‘Weglekkend’ geld

De Catalaanse nationalisten worden daarom gedwongen om buiten de Spaanse constitutionele realiteit te opereren. Sinds de economische crisis van 2008 werd de financiële dimensie steeds belangrijker. Madrid legde de regio’s een strikte besparingspolitiek op. Het rijke Catalonië meende dat het meer afdroeg dan ontving van de Spaanse staat. Er werden te weinig investeringen gedaan en de regionale welvaart ‘lekte weg’ naar Madrid.

Nochtans kreeg Catalonië in 2006 een nieuw statuut, dat werd aangevochten door de Partido Popular van de huidige Spaanse premier Mariano Rajoy. Een bittere juridische strijd volgde. Eens Rajoy aan de macht was eind 2011 werd een gesprek tussen Madrid en Barcelona zo goed als onmogelijk. Het eindigde, voorlopig, vorig weekend toen Madrid een van zijn ultieme machtsmiddelen, de guardia civil, gebruikte om de stemming over onafhankelijkheid te saboteren.

Anders dan België kent Spanje een fundamenteel gebrek aan permanente overlegmechanismen en alarmbelprocedures.

De Catalaanse regering tracht de huidige situatie aan te wenden om de internationale publieke opinie te bespelen. Het geweld van de guardia civil was onnodig en disproportioneel. Het maakte de situatie alleen maar erger. Madrid speelde daarmee in de kaart van de Catalaanse onafhankelijkheidsbeweging.

Europa verschuilde zich grotendeels achter het principe van de niet-inmenging in interne aangelegenheden van lidstaten, om Madrid niet voor het hoofd te stoten. Hadden deze ontwikkelingen plaatsgevonden in pakweg Hongarije of Polen, was de reactie wellicht anders geweest. Sommige Europese hoofdsteden vrezen ook dat hun eigen regio’s ideeën zouden krijgen. Er wordt steeds gepleit voor dialoog. Zal dit zonder echte bemiddelaars wel lukken?

Als Barcelona de onafhankelijkheid uitroept, zou Catalonië misschien weleens alleen kunnen staan. De Europese realpolitik is er niet klaar voor. Hoop zou dus al snel kunnen uitmonden in ontgoocheling. Het eens zo internationale en mondaine Barcelona, een ontmoetingsplek voor dialoog in het Middellandse Zeegebied, dreigt bovendien te verarmen. Maar als Madrid artikel 155 van de grondwet zou inroepen en alle Catalaanse autonomie zou intrekken, of de leiders van de onafhankelijkheidsbeweging in de gevangenis zou draaien en berechten, kan de situatie nog veel ernstiger worden.

Sympathie

Misschien dat dan wel internationale sympathie voor de Catalaanse zaak zou groeien, maar zal dat voldoende zijn? Meer gematigde en pragmatische krachten binnen en buiten de onafhankelijkheidsbeweging beginnen stilaan de rekening te maken. De huidige crisis zou ook aangewend kunnen worden om tot een nieuwe situatie te komen.

De crisis in Catalonië dreigt uit te monden in een existentiële crisis over de Spaanse staat en zijn interne checks and balances. Als Madrid zwaar zou optreden, zou dat bijvoorbeeld ook in Spaans Baskenland grote onrust creëren. Spanje zou zich beter omvormen tot een federaal systeem waar de regio’s een plaats hebben, in plaats van naast de regio’s te bestaan. De les uit veel andere crisissen van dit allooi is dat wie hardhandig vasthoudt aan zijn macht die macht uiteindelijk zal verliezen.

De socialisten, die vragende partij waren bij het grondwettelijk hof om de vergadering van het Catalaanse parlement te verhinderen, kunnen mogelijk een rol spelen bij het herdefiniëren van de situatie.

 

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content