Advertentie

Russische roulette om Oekraïne

©wim kempenaers (wkb)

Iedere week fileren experts van het schaduwkabinet van De Tijd de actualiteit en reiken ze oplossingen aan waar nodig. Ditmaal David Criekemans als schaduwminister van Buitenlandse Zaken

Op 27 april 1945 gaven Amerikaanse en Sovjettroepen tijdens de laatste dagen van de Tweede Wereldoorlog elkaar een symbolische hand langs de oevers van de Elbe. Als Oost en West de handen in elkaar slaan, is veel mogelijk. Maar het wederzijdse wantrouwen groeide snel en ontaardde in de Koude Oorlog. Dat wantrouwen heeft de val van de Sovjet-Unie in 1991 overleefd. De VS maakten van de zwakte van Rusland gebruik om in 1999 en 2004 hun invloedssfeer via de NAVO uit te breiden. In 2008 werden ook Georgië en Oekraïne overwogen, maar de Duitse kanselier Angela Merkel vond dat veel te riskant. Het Kremlin gelooft dat alle daden van het Westen passen in een bredere omsingelingspolitiek. Oekraïne wordt daarbij gezien als een noodzakelijke strategische buffer. Toen president Viktor Janoekovitsj op 22 februari via de Krim naar Rusland vluchtte, was Moskou zijn stroman in Kiev kwijt. Tegelijkertijd was de protestbeweging ook een opwelling van Oekraïens nationalisme, tegen de inmenging van Moskou. De interim-regering heeft echter een legitimiteitsprobleem, wegens de fascistische elementen in haar rangen en het gebrek aan ‘oostelijke’ vertegenwoordiging. Moskou reageerde. Ten eerste wil Moskou de havenstad Sebastopol blijven gebruiken voor zijn marinevloot. Ten tweede is er de 8 miljoen tellende Russische minderheid in Oekraïne. Niet al die Russen zijn voor een geruisloze ‘annexatie’ door Rusland, maar de gebeurtenissen kwamen in een stroomversnelling. Morgen houdt de Krim een gecontesteerd referendum over een aansluiting bij Rusland. Wat met de Russisch sprekende gebieden in het oosten gebeurt, is onduidelijk.

De afgelopen week hulde Moskou zich in stilte terwijl Washington de leiding nam om zich aan de zijde van de interim-regering in Kiev te scharen. In plaats van te de-escaleren nam Washington het woord sancties in de mond. De VS zijn economisch veel minder verweven met Rusland. Voor de Europese Unie kunnen sancties leiden tot een breuk tussen het oude en het nieuwe Europa, tussen West en Oost, waarbij Duitsland moet balanceren. De EU-handelscommissaris Karel De Gucht stelde voor het associatieakkoord met Oekraïne versneld goed te keuren. Sommige analisten adviseren Oekraïne zo snel mogelijk NAVO-lid te maken.

Oekraïne zou het best neutraal blijven. Geen NAVO-lidmaatschap of Russisch-geïnspireerde pacten, wel een neutrale bufferstaat zoals België in 1830. De VS en Rusland moeten zijn grenzen garanderen. Hoewel Kiev dat niet graag zal horen, kan dat de veiligheid en territoriale integriteit van het land beter beschermen. Oekraïne moet een land worden dat vrij met zowel West als Oost handel kan drijven. De regio’s moeten meer autonomie krijgen, ook inzake buitenlands beleid. Zo zouden de westelijke regio’s economisch eerder aansluiting zoeken bij de EU, de oostelijke bij Rusland. De regering in Kiev moet de westelijke én oostelijke politieke krachten beter afspiegelen. Die evenwichten moeten in toekomstige regeringsvormingen belangrijk zijn. Alle minderheden moeten bescherming krijgen. Er moet een economisch hulpprogramma komen dat gedragen wordt door West én Oost. Tot slot moeten transparantie en de strijd tegen de corruptie voorrang krijgen. Dat alles moet de hele Oekraïense bevolking alle kansen geven op ontwikkeling. En toch blijven de VS en Rusland zich ingraven, terwijl vooral Europa er het slachtoffer van wordt. Het Westen erkent het Krimreferendum niet. In antwoord zal de NAVO wellicht haar aanwezigheid in de Baltische staten en Polen versterken. Russische roulette is niet het antwoord. Dialoog is dat wel.

David Criekemans doceert buitenlands beleid aan de Universiteit Antwerpen, internationale politiek en veiligheid aan het University College Roosevelt in Middelburg (Nederland) en geopolitiek aan het Geneva Institute of Geopolitical Studies.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud