Spelverdeler Berlusconi speelt zijn rol kwijt

©rv

Heeft Silvio Berlusconi zichzelf afgeschreven met zijn politieke gepoker? Niet per se. Als hij de rechterzijde kan verenigen, kan hij nog terugkomen. Al zal zijn positie wel verzwakt zijn. Gaat hij alleen verder met zijn getrouwen, dan dreigt hij irrelevant te worden.

Door Steven Van Hecke, docent Europese en vergelijkende politiek aan de KU Leuven.

Coup de théâtre gisteren in Rome toen Silvio Berlusconi alsnog zijn partijgenoten opriep hun vertrouwen aan de regering-Letta te schenken. Daarmee houdt hij niet alleen de regering in het zadel, maar lijkt hij ook zijn eigen hachje te hebben gered. Of heeft hij gegokt en toch verloren?

De opheffing van zijn onschendbaarheid na zijn definitieve veroordeling begin augustus voor fiscale fraude kwam voor Berlusconi zeer dichtbij en de voortekenen blijven uiterst somber. Il Cavaliere probeerde zich de afgelopen dagen uit zijn benarde positie te wringen door te kiezen voor de vlucht vooruit. Zoals we dat van hem gewoon zijn, koppelde hij zijn eigen lot aan dat van de regering.

Een aanleiding was snel gevonden. Een btw-verhoging van 21 naar 22 procent (nochtans al in de begroting ingecalculeerd) werd een breekpunt. Berlusconi dreigde met het ontslag van ‘zijn’ vijf ministers, nadat heel wat partijgenoten hadden aangekondigd op te stappen, mocht hun leider uit de Senaat worden verwijderd.

Chantage

Maar dat was buiten Letta gerekend, die in samenspraak met president Napolitano een vertrouwensstemming aankondigde. De regering had genoeg van de strapatsen van Berlusconi en zegde hem prompt de wacht aan. Het kon nog net door de beugel dat zijn partij kleur zou moeten bekennen. Berlusconi’s chantage was immers bedoeld om de prijs voor het overleven van het kabinet kunstmatig op te drijven. Nu de regering laten vallen was ook voor Berlusconi geen aantrekkelijk vooruitzicht. Want geen enkele regeringspartij zit op vervroegde verkiezingen te wachten.

Maar dat Berlusconi ook met dissidentie in eigen rangen zou moeten afrekenen, had hij niet verwacht. Stoere taal tijdens het weekend kon daar niets aan verhelpen. Enkele van zijn ministers betuigden openlijk hun steun aan de regering en ook zijn dauphin Angelino Alfano, vicepremier en minister van Binnenlandse Zaken, trok de autoriteit van Berlusconi in twijfel. Het was ongezien.

Door Letta’s snelle reactie lag de bal eerder dan verwacht weer in Berlusconi’s kamp. En omdat hij vreesde de tweestrijd te verliezen, riep hij op de regering alsnog te steunen, nadat hij - o ironie - zelf het vertrouwen had opgezegd. Berlusconi als hoeder van de stabiliteit in Italië? Goed geprobeerd, maar het draaide toch anders uit, wellicht voor het eerst definitief.

Letta - die door Berlusconi node wordt gedoogd - komt versterkt uit de strijd. Dat zijn regering nog geen indrukwekkend palmares kan voorleggen - er is nog steeds geen nieuwe kieswet, structurele economische hervormingen blijven uit en het begrotingstekort dreigt hoger uit te vallen dan 3 procent -, is mooi meegenomen wanneer geen enkele regeringspartij naar de kiezer wil trekken. Bovendien heeft Letta bij zijn voornaamste uitdager in zijn Partito Democratico, de populaire burgemeester van Firenze Matteo Renzi, bedongen dat zijn regering het tot 2015 mag uitzingen. Tot dan deelt hij de lakens uit en is hij van hommeles binnen centrumlinks verlost.

Verliezer

Berlusconi daarentegen dreigt de grote verliezer te worden. Ofwel slaagt hij erin de rechterzijde opnieuw te verenigen, maar dan wel in een leiderspositie die danig is verzwakt. Ofwel gaat hij alleen verder met zijn getrouwen, maar dan dreigt hij irrelevant te worden. Zijn steun aan de regering-Letta is dan niet meer nodig.

De nieuwe en oude ‘afvalligen’ kunnen zich verenigen in een nieuwe formatie. Fatsoenlijk, niet-populistisch en pro-Europees rechts met Alfano, de oud-Kamervoorzitters Gianfranco Fini en Pier Ferdinando Casini en, wie weet, ook Mario Monti. Zo’n respectabele alliantie zou op veel sympathie kunnen rekenen in Brussel. En de Europese Volkspartij verlossen van een gênant groot blok aan haar been.

Daarmee is niet gezegd dat Berlusconi voorgoed is uitgezongen. Hij wordt niet voor niets omschreven als een kat met negen levens. Bovendien mag zijn electorale kracht geenszins onderschat worden. Maar zijn geliefkoosde rol als spelverdeler lijkt hij stilaan kwijt te spelen. Aan de steriele polarisatie - voor of tegen Berlusconi - die Italië al sinds begin jaren 90 in haar greep houdt, kan dan een einde komen.

Zo’n herschikking van het politieke landschap - met of zonder steun van een kieshervorming - is voorwaar geen kleine prestatie voor Enrico Letta. Evenmin louter toevallig voor een centrumfiguur met veeleer christendemocratische wortels.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud