opinie

Ter verdediging van Varoufakis

Van de ineenstorting van de Griekse economie tot het illegaal vertrekken uit de eurozone. Tegenwoordig is het de mode om alle schuld in de schoenen van Yanis Varoufakis, de gewezen Griekse minister van Financiën, te schuiven. De echte vraag dreigt op de achtergrond te geraken: hoe kan Griekenland weer herstellen en groeien? Net daar zegt Varoufakis terechte dingen over.

Door Mohamed El-Erian, economisch hoofdadviseur bij Allianz

©REUTERS

Het blijft daarom belangrijk de ideeën van Varoufakis te volgen. De Grieken en de anderen mogen hem verwijten dat hij zijn agenda te bruut volgde toen hij minister was, de essentie van zijn agenda is en blijft in grote lijnen juist.

Na een indrukwekkende zege van Syriza in januari wees de Griekse premier Alexis Tsipras Varoufakis aan om de delicate onderhandelingen met de schuldeisers te voeren. Zijn mandaat bestond erin om die relatie op twee belangrijke manieren te veranderen: enerzijds door te zorgen dat er meer economische groei en tewerkstelling kwam en anderzijds door meer evenwicht en waardigheid te brengen in de relatie met Europa en het Internationaal Monetair Fonds (IMF).

Het gaat om minder en meer intelligente besparingen, structurele hervormingen die nauwer aansluiten bij sociale doelstellingen en schuldafbouw.

De twee doelstellingen weerspiegelen de frustratie en de teleurstelling van de vorige twee reddingsoperaties die uitgevoerd werden door de 'instellingen': de Europese Commissie, de Europese Centrale Bank (ECB) en het IMF. Varoufakis voelde zich in de onderhandelingen gesterkt door de grote overwinninng van zijn partij en hij werd gedreven door een economische logica om drie zaken te verwezenlijken: minder en intelligentere besparingen, structurele hervormingen die nauwer aansluiten bij de sociale doelstellingen en schuldafbouw. Deze zaken zijn volgens veel economen een voorwaarde om duurzame groei te creëren in Griekenland.

Die zaken blijven ook vandaag overeind nu Varoufakis uit de regering is gestapt, net zoals hij die onvermoeibaar verdedigde tijdens zijn bezoek aan de Europese hoofdsteden en in laatavondvergaderingen. Veel waarnemers gaan akkoord dat het derde reddingspakket - dat nauwelijks een week na het ontslag van Varoufakis werd afgesproken - gewoon meer van hetzelfde is. In het beste geval brengt het tijdelijk verlichting - een verlichting die kort en oppervlakkig zal zijn.

De kritiek op Varoufakis had ook meer met zijn voorkomen dan met de inhoud te maken. Hij volgde niet de klassieke strategie van harde privéonderhandelingen en voorzichtige publieke commentaar, maar verkondigde agressief zijn mening op een ongezouten en steeds meer persoonlijke manier.

Of het nu om naïviteit ging of om een oorlogszuchtige aanpak, zijn manier van doen maakte de Europese politici zenuwachtig. De poltici bleven vasthouden aan het beleid dat ze al vijf jaar volgden en dat onmiskenbaar gefaald heeft en ontwikkelden daarbij een soort machtsvertoon om hem op afstand te houden. Daarbij maakten ze ook de baas van Varoufakis, premier Tsipras, duidelijk dat de uitkomst van de onderhandelingen verbonden was met het lot van de onconventionele minister. Dat leidde tot een andere onderhandelaar en uiteindelijk het ontslag van Varoufakis.

Varoufakis had geen controle over de rotzooi die Syriza erfde toen de partij aan de macht kwam, inclusief een werkloosheid van 25 procent en een jeugdwerkloosheid boven de 50 procent.

Nu hij niet langer minister is, wordt Varoufakis meer verweten dan dat hij er niet in slaagde zijn aanpak met de politieke realiteit te verzoenen. Sommigen houden hem verantwoordelijk voor de nieuwe inzinking van de Griekse economie, voor de ongeziene moeilijkheden van het bankysteem en voor de invoering van kapitaalcontroles. Anderen willen een strafrechtelijk onderzoek en beschouwen zijn zoektocht naar plan B (de invoering van een nieuw betaalsysteem in plaats van de euro) als hoogverraad.

Maar of je nu van hem houdt of hem haat (het lijkt erop dat hij weinig mensen onberoerd laat), Varoufakis was nooit een scheidsrechter in het lot van Griekenland. Hij had een meer verzoenende stijl moeten aannemen en meer begrip moeten tonen voor de normen van de Europese onderhandelingen en ja, hij overschatte de onderhandelingspositie van Griekenland, omdat hij er vanuit ging dat de Europese partners zouden zwichten voor een dreiging met een grexit. Maar dat zijn slechts bijzaken als het over de economie gaat.

Varoufakis had geen controle over de rotzooi die Syriza erfde toen de partij aan de macht kwam, inclusief een werkloosheid van 25 procent en een jeugdwerkloosheid van boven de 50 procent. Hij kon de nationale gewoonten van sommige landen niet bijsturen en evenmin hun mogelijkheden om zich aan te passen. Hij kon evenmin vermoeden dat sommige Europese politici vreesden dat het succes van Syriza andere niet-traditionele partijen in Europa zou doen ontstaan of versterken.

Het zou onverantwoordelijk geweest zijn als Varoufakis niet achter gesloten deuren aan een plan B had gewerkt. Nu ligt het lot van Griekenland volledig in handen van anderen - voornamelijk Duitsland, de ECB en het IMF. En het moet nog maar bewezen worden dat Varoufakis enige wettelijke inbreuk pleegde toen hij werkte aan het noodplan.

Uiteindelijk had Varoufakis de moeilijke keuze tussen door te gaan met meer van hetzelfde of kiezen voor een nieuwe aanpak. Hij koos moedig voor het laatste.

Uiteindelijk had Varoufakis de moeilijke keuze tussen doorgaan met meer van hetzelfde of kiezen voor een nieuwe aanpak. Hij koos moedig voor het laatste. Terwijl zijn ruwe stijl het resultaat bemoeilijkte, zou het pas echt een drama zijn om zijn argumenten terzijde te schuiven, argumenten die anderen ook aanhalen.

Als Griekenland ooit een realistisch langetermijnherstel van de economie wil en wil tegemoetkomen aan de terechte verzuchtingen van zijn bevolking, moeten de beleidsmakers het besparingsprogramma van het land aanpassen, de groeimaatregelen begeleiden met grotere sociale rechtvaardigheid, en zich verzekeren van een bijkomende schuldverlichting. Als Griekenland in de eurozone blijft - en dat blijft een grote 'als', ondanks het laatste akkoord - moet het niet alleen het respect van zijn partners verdienen, maar moet het ook met meer respect door die partners behandeld worden.

Mohamed El-Arian is economisch hoofdadviseur en lid van het internationaal directiecomité van Allianz en voorzitter van de Globale Ontwikkelingsraad van de Amerikaanse president Barack Obama. Hij is auteur van 'When Markets Collide'.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud