opinie

Vergeet de brexit, het gaat om Rusland, China en Afrika

Omdat alle aandacht naar de eindeloze juridische absurditeiten en de zelf toegebrachte schade van de brexit gaat, is het gemakkelijk de langetermijnuitdagingen van Europa uit het oog te verliezen. De voorbije jaren bewees Europa sterk genoeg te zijn zich door de schuldcrisis en de crisis rond migratie te worstelen zonder haar principes op te offeren. De vernedering die het Verenigd Koninkrijk nu doormaakt met de brexit, heeft eurosceptici in andere landen alvast afgeremd zelf exitplannen voor te leggen.

De Europese Unie heeft veel waar ze trots op kan zijn. De status van de grootste gemeenschappelijke markt maakt van de unie een regelgevende supermacht, vooral in deze digitale tijden. Er zijn weinig techgiganten in Europa gevestigd, maar veel consumenten van die bedrijven zijn dat wel. En dus leggen competente ambtenaren regels op die Amerikaanse en andere techgiganten niet kunnen negeren.

Toch groeien er verschillen tussen de lidstaten over waarden en prioriteiten. Italië, Polen, Hongarije en Oostenrijk hebben nu populistische regeringen die de Europese orthodoxie over interne kwesties zoals migratie hebben uitgedaagd. De regeringen in Polen en Hongarije hebben ook de rechtszekerheid voor vrije meningsuiting en gerechtelijke onafhankelijkheid ter discussie gesteld.

De tijd dat de Russische invloed in Europa beperkt bleef tot energie ligt achter ons.

Maar de grootste uitdagingen komen van buiten de Europese Unie. De trans-Atlantische alliantie heeft het laagste punt sinds de Tweede Wereldoorlog bereikt en er is geen garantie dat het weer beter zal gaan als Donald Trump niet langer aan de macht is. Al te gemakkelijk worden de diepe meningsverschillen tussen de Amerikaanse president Lyndon Johnson en de Franse president Charles de Gaulle over de NAVO vergeten. En de Europese vijandigheid tegenover Ronald Reagan. En het Frans-Duitse antwoord op de oorlog van George W. Bush tegen Irak.

Omdat nu twee generaties Europeanen en Amerikanen opstaan die niet oud genoeg zijn om de Koude Oorlog te hebben meegemaakt, wordt het moeilijker om het bondgenootschap in stand te houden. En dat terwijl Moskou nieuwe bedreigingen brengt.

Tot voor kort bleef de Russische invloed in Europa beperkt tot de Europese vraag om Russische energie. De afhankelijkste regeringen waren het vriendelijkst voor de regering van Vladimir Poetin, de minst afhankelijke waren het meest sceptisch. Maar door de Russiche investeringen en de steun aan eurosceptische bewegingen raakt Moskou dieper verwikkeld in het politieke leven van de lidstaten.

Vanuit Europa is er al herhaaldelijk voor gewaarschuwd dat Rusland de Europese verkiezingen in mei probeert te beïnvloeden door populisten te steunen die de Europese consensus ter discussie stellen. Maar veel kan Brussel daar niet tegen doen. De Amerikaanse en de Russische terugtrekking uit het akkoord over middellangeafstandsraketten zal leiden tot een nieuwe wapenwedloop die de Europese veiligheid ondermijnt.

Technologie

Rusland is niet eens de moeilijkste uitdaging voor Europa. Vooral de komende ‘technologische Koude Oorlog’ tussen de Verenigde Staten en China zal veel EU-landen dwingen de Amerikaanse kant te kiezen. Omwille van de rechtszekerheid en de consumentenbescherming, want aan de andere kant staat een staat die technologie gebruikt om haar politieke model te handhaven.

Migratie is het sterkst verdelende thema in de Europese politiek.

Vandaag zijn de Chinese handel met en de investeringen in veel Europese landen groter dan de Amerikaanse, en de kloof wordt steeds groter. De Europese lidstaten die steeds afhankelijker worden van Chinese investeringen, zullen terughoudend worden om de Europese regelgevende aanpak te volgen. Daar dreigt een nieuwe kloof die de globale invloed van Europa zal ondermijnen.

En dan is er nog de Afrikaanse uitdaging. Migratie is het sterkst verdelende thema in de Europese politiek. De migratiecrisis van 2015-2016 deed nieuwe populistische partijen opstaan die de oude overvleugelden, wat in vrijwel elke lidstaat tot een verschuiving van de politieke macht leidde. En het thema wordt alleen maar dwingender. Een groeiende jonge generatie Afrikanen zal op zoek gaan naar een beter leven dat hun regeringen niet kunnen bieden, waardoor ze voor de weg naar Europa blijven kiezen.

Sinds 2010 hebben meer dan 1 miljoen Afrikanen asiel aangevraagd in Europa. Recente studies wijzen uit dat een kwart van diegenen die nog willen emigreren voor Europa kiest. Die nieuwe migranten creëren nieuwe kansen voor de antimigratiepopulisten om de autoriteit van de Europese instellingen te ondermijnen, vooral dan in het zuiden van de EU. Dat geldt zeker als andere Europese lidstaten weigeren de zuidelijke staten te helpen met het integratieproces.

Kortom: Rusland, China en Afrika zaaien de komende jaren nieuwe verdeeldheid tussen de EU-lidstaten. En dat op een moment dat de Europese consensus over een rist belangrijke thema’s al onder enorme druk staat.

Lees verder

Tijd Connect