opinie

Waarom artikel 155 het Catalaanse conflict niet verhelpt

Jean Vanempten

De Spaanse regering gebruikt de ‘nucleaire optie’ om Catalonië weer in het gareel te krijgen. Maar het onder curatele stellen van de regio zal het conflict niet doen verdwijnen. Spaanse arrogantie en Catalaanse koppigheid zorgen ervoor dat er ooit een politiek compromis moet komen, of Madrid wil of niet.

De Spaanse regering heeft de 'nucleaire optie' wel heel letterlijk genomen. Door de hele Catalaanse regering af te zetten en ook het parlement uit te schakelen, blijft er niets meer over voor de Catalanen.

Artikel 155 van de grondwet wordt daarmee zeer breed geïnterpreteerd. Dat kan ook, omdat het nooit eerder is toegepast. Dat artikel uit de grondwet, expliciet geëist door de franquisten in 1977 bij de overgang naar de democratie, is voor de Catalanen het beste bewijs dat de dictatuur van Franco in Madrid niet voorbij is. En de huidige Spaanse premier, Mariano Rajoy, doet bijzonder weinig moeite om dat beeld weg te nemen.

Het conflict tussen Spanje en Catalonië gaat terug tot 11 september 1714. Na 14 maanden belegering moet Barcelona zich overgeven aan de Spaanse troepen van Filip V van Bourbon. De Catalanen hadden het ongeluk om in de Spaanse successieoorlog niet de kant van de Franse Bourbons te kiezen, maar van de Oostenrijkse Habsburgers.

Toen de Franse koningstak het won, en die regeert Spanje nog altijd, begon de ellende. Catalonië werd toen ook al onder curatele gesteld, haar wetten werden afgeschaft door de Spaanse overheid. Andere regio’s zoals Baskenland en Navarra, die wel juist gokten, behielden in zekere mate hun autonomie.

Burgeroorlog

Tijdens de Spaanse Burgeroorlog (1936-1939) was Catalonië het laatste bastion dat zich tegen de falangisten van generaal Franco verzette. Zodra Franco gewonnen had, voerde hij een schrikbewind in Catalonië. Tot en met de taal werd verboden, enkel in het voetbalstadion van FC Barcelona bleef het Catalaans de voertaal. Barça is daarom ‘meer dan een voetbalclub’. De club staat voor Catalonië en haar zucht naar meer autonomie.

Toen de Franse koningstak het won, en die regeert Spanje nog altijd, begon de ellende. Catalonië werd toen ook al onder curatele gesteld, haar wetten werden afgeschaft door de Spaanse overheid.

Pas in 2006 kwam er eindelijk een doorbraak. Catalonië kreeg een ruimere politieke en financiële autonomie, een statuut vergelijkbaar met Baskenland en Navarra. Het statuut werd goedgekeurd in het Spaanse en Catalaanse parlement.

De conservatieve Partido Popular (PP), in de oppositie toen, trok evenwel naar het grondwettelijk hof. Na vier jaar werd het statuut vernietigd. In 2011 kwam de PP met Mariano Rajoy aan de macht en vanaf toen is iedere dialoog volledig weggevallen. De PP weigerde gewoonweg te praten.

Referenda

Dat leidde tot een eerste ‘officieus’ onafhankelijkheidsreferendum in 2014 en ten slotte tot het omstreden referendum van 1 oktober 2017. Bij de vervroegde regionale verkiezingen van 2015 had een ‘onafhankelijkheidscoalitie’ een nipte meerderheid in het parlement verkregen. Die coalitie is heterogeen: de conservatieve PDeCat, de linkse ERC en de radicaal-linkse CUP vormen een allesbehalve politiek gestroomlijnd geheel.

De hooghartige houding van Madrid, dat elke onderhandeling afwijst, wordt door een groot deel van de Catalanen ervaren als een vernedering.

De drang naar onafhankelijkheid is sinds het aantreden van de PP alleen maar groter geworden. De hooghartige houding van Madrid, dat elke onderhandeling afwijst, wordt door een groot deel van de Catalanen ervaren als een vernedering.

Het Catalaanse nationalisme werd serieus opgepookt door de arrogantie van de PP. Gaandeweg ging het Catalaans overal domineren. De vanzelfsprekende tweetaligheid, waarbij ook het Spaans getolereerd werd, viel weg.

Monumenten

En ook werd de herinnering aan de burgeroorlog levendig gehouden. Steeds meer gedenktstenen en monumenten werden opgericht voor de slachtoffers van Franco. Aan de burgeroorlog is niet meer te ontkomen, dat kan iedereen vaststellen die wat rondreist in Catalonië.

De eis om meer autonomie binnen Spanje is daarom gaandeweg een eis voor onafhankelijkheid tout court geworden. Al blijft een gematigd deel van de Catalaanse nationalisten voor een oplossing binnen Spanje. Maar het probleem is dat die oplossing politiek niet aangeboden wordt. En dat is dus pure brandstof voor de ‘independentistas’.

Spaans nationalisme

Het Catalaanse conflict heeft nog een taboe doen sneuvelen: de terugkeer van het Spaanse nationalisme. Tot voor kort was het ongehoord en ongezien dat in Spanje uitbundig met de Spaanse vlag werd gezwaaid. Dat was te beladen omdat die vlag veertig jaar lang voor de Franco-dictatuur stond. Wie zwaaide met de vlag, hoorde tot het kamp van de franquisten.

Als tegenreactie is dat taboe gesneuveld. De makers van Spaanse vlaggen kunnen de vraag niet bijhouden. Een pittig detail in het nieuwe Spaanse nationalisme is dat Spanje geen woorden meer heeft voor het nationale volkslied.

Het Catalaanse conflict heeft nog een taboe doen sneuvelen: de terugkeer van het Spaanse nationalisme.

De ‘La Marcha Real’ heeft geen tekst. In de tijd van Franco heette hetzelfde lied nog ‘La Marcha Granadera’. Om pudieke redenen werd de tekst geschrapt na de dood van de dictator. Op die manier is de Vlaamse schlager ‘E Viva España’, een dikke hit voor Samantha in 1971, nu een soort plaatsvervangende nationale hymne geworden.

De heropleving van het Spaanse nationalisme kan Rajoy en de PP alleen maar versterken. Alleen blijft het een open vraag hoe het nu zit met de kwaliteit van de Spaanse democratie, iets waar de verenigde Europese leiders met een grote bocht omheen lopen.

Fraudezaken van PP

Uit alles blijkt immers dat de rechterlijke onafhankelijkheid een zéér relatief begrip is als het om Catalonië gaat. Als het om de PP gaat ook overigens: de fraudezaken van die partij zijn plots verdwenen als sneeuw voor de zon.

Het is dan ook niet verwonderlijk dat de Catalaanse zender TV3 meteen onder curatele van Madrid zal worden gesteld om ‘objectieve’ informatie te geven.

En wat de controle over de media betreft is het duidelijk dat de nationale zender TVE volledig hoort bij de regeringslijn. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de Catalaanse zender TV3 meteen onder curatele van Madrid zal worden gesteld om ‘objectieve’ informatie te geven. Zoiets moeten ze van Europa niet proberen in Boedapest of Warschau, dan krijgen ze banbliksems over zich heen in naam van de Europese democratische waarden.

Catalonië staat opnieuw Spaanse overheersing te wachten. Dat zijn de Catalanen gewend. Alleen is de Catalaanse drang naar meer autonomie levendiger dan ooit en dat krijgt Madrid er niet meer uitgeranseld, ook niet met de Guardia Civil. Madrid probeert dat al 303 jaar, tevergeefs. Gewoon een goed politiek compromis zoals in 2006 en al die heisa is overbodig. Maar je moet met twee zijn, en dat is al drie eeuwen niet het geval.

Jean Vanempten is senior wirter bij de Tijd

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content