De feiten spreken niet voor zich

Caroline Pauwels

We leven in extreme tijden. Daar lijkt het wereldnieuws - echt of fake - ons elke dag van te willen overtuigen. Ik denk dat we vooral in tijden van extremen leven, in een tijdsgewricht waar uitgesproken polarisering samengaat met uitersten die electoraal sterk scoren. Het al dan niet moedige midden krijgt het hard te verduren. Je eigen grote gelijk primeert op de feiten. En dan heb ik het over werkelijke feiten, betrouwbare data en bewezen onderzoeksresultaten.

©Photo News

In Nederland is de grote winnaar van de verkiezingen een feitenontkenner bij uitstek. Hij mag dan Hegel en diens uil van Minerva parafraseren, van hegeliaanse dialectiek geeft hij weinig blijk. Zijn denken is eenzijdig anti. Anti EU, want de EU is slecht voor Europa. Anti migratie, want migratie is nog slechter voor Europa.

En de klimaatopwarming? Die is eigenlijk niet slecht, want de extreme weersomstandigheden nemen helemaal niet toe. Baudet zwaait met grafiekjes waarmee hij geen enkele expert overtuigt, maar des te meer al die mensen die vrezen dat de klimaatmaatregelen hen duur komen te staan. ‘Zie je wel, ze zijn niet eens nodig!’

De grootste fout die tegenstanders van populisten en extremisten kunnen maken, is zelf ook de feiten geweld aandoen

De grootste fout die tegenstanders van populisten en extremisten kunnen maken, is zelf ook de feiten geweld aandoen door ze selectief en slordig te gebruiken. Uit electorale overwegingen. Of om te vergoelijken dat noodzakelijke maar onpopulaire maatregelen niet of maar half zijn doorgevoerd.

Echte politiek is eerlijke politiek. Je kan van mening verschillen, dat moet zelfs. Maar wie zijn argumenten bewust op leugens of verzinsels baseert, overschrijdt een grens. Het is een prima evolutie dat de media zo veel aan factchecking doen, soms in aparte rubrieken. Want wat is een mening waard als ze gebaseerd is op feiten die uit los zand bestaan? Wat bijvoorbeeld met de brexit? Zouden de Britten vandaag nog massaal vallen voor de valse belofte dat er wekelijks 350 miljoen pond naar de Britse gezondheidszorg zal terugvloeien?

Rosling

Volgende week reikt mijn universiteit zeven eredoctoraten uit onder de noemer ‘figures that matter’. Daarmee doelen we op feiten, data en onderzoeksresultaten die ertoe doen. En dan gaat het zeker niet alleen om feiten die alarmbellen doen afgaan - zoals in het dossier van de klimaatverandering - maar ook om feiten die hoopvol stemmen en die net zo goed een doorn in het oog zijn van wie gelooft dat we catastrofale tijden beleven.

Een van de eredoctoraten gaat postuum naar de Zweedse statisticus Hans Rosling, zijn zoon Ola en zijn schoondochter Anna Rosling Rönnlund. Ola en Anna hebben ‘Feitenkennis’, het magnum opus van Hans Rosling, na zijn dood in 2017 afgewerkt. ‘Feitenkennis’ toont aan dat het veel beter gaat met onze wereld dan pakweg vijftig jaar geleden. Er is beduidend minder extreme armoede en minder kindersterfte, en zijn er meer onderwijskansen.

Minstens even belangrijk is de manier waarop we feiten communiceren, er een overtuigend verhaal van maken. Zowel bij hoopgevende data als bij verontrustende vaststellingen

Een grote verdienste van de Roslings is dat ze de Gapminder Foundation hebben opgericht. Gapminder heeft software ontwikkeld die internationale statistieken omzet in bewegende, interactieve en aansprekende grafieken.

Feiten, cijfers en data alleen zijn dus niet genoeg. Minstens even belangrijk is de manier waarop we ze communiceren, er een overtuigend verhaal van maken. Zowel bij hoopgevende data als bij verontrustende vaststellingen.

Vorige week vond op de campus een lesmarathon voor het klimaat plaats. Twaalf uur en vijf minuten lang, omdat het volgens initiatiefnemer en wetenschapsfilosoof Gustaaf Cornelis - en ik geef hem geen ongelijk - vijf over twaalf is. De aanwezige studenten en via livestream ook scholieren in heel Vlaanderen konden niet alleen naar uiteenzettingen van klimaatexperts luisteren, ze kregen ook een stoomcursus argumenteren, debatteren en opiniestukken schrijven. En dat is goed, want de feiten spreken niet voor zich. We moeten ze meer dan ooit laten spreken.

Lees verder

Tijd Connect