De rechtsstaat volgens de EU

De asielcrisis sleept aan. Om de Britten aan boord te houden strooit EU-voorzitter Donald Tusk in Londen loze beloften rond. De belastinggeschillen veroorzaken wrevel bij de lidstaten, de eurotoestand blijft zorgwekkend. Zelfs veteranen van tal van Europese confrontaties, zoals Etienne Davignon en Mario Monti, maken zich zorgen over de toekomst van de EU.

©Saskia Vanderstichele

De limiet waar een statenverband als de Europese Unie altijd op stoot, werd treffend geformuleerd door de Franse politicus en Nobelprijswinnaar Aristide Briand (1862-1932), een hartstochtelijke verdediger van de vooroorlogse Volkenbond. Als minister-president benadrukte hij ooit voor de Franse Kamer van Afgevaardigden: ‘In de internationale politiek is het van essentieel belang het eigen land nooit te ontdoen van de middelen die het nodig kan hebben, niet alleen voor zichzelf, maar ook voor de gemeenschap van solidaire naties.’

Hoeveel eigen middelen, zeg maar soevereiniteit, de lidstaten in de handen van veelal anonieme, niet-verkozen bonzen van de Europese Unie moeten leggen, blijft na bijna zestig jaar Europese eenmaking nog altijd de vraag. Het Verenigd Koninkrijk wil er niet verder in mee, en zegt dat ook. Frankrijk en Duitsland en in hun spoor ook Nederland en Oostenrijk willen dat al evenmin. Zij zeggen het niet hardop, maar doen er alles aan om de integratie af te remmen. Daartussenin zitten de Europese Commissie en een EU-voorzitter die de schijn van toenemende integratie hoog moeten houden.

Omdat op die vraag geen antwoord komt, sleept de asielcrisis aan, strooit EU-voorzitter Donald Tusk in Londen loze beloften rond om de Britten aan boord te houden, stemmen belastingverschillen de lidstaten wrevelig en blijft de eurotoestand zorgwekkend. Europese veteranen als Etienne Davignon en Mario Monti zijn er niet langer gerust in.

In kranteninterviews wond Davignon er geen doekjes om: ‘On est dans la m...’ Wat volgens de gewezen eurocommissaris moet gebeuren om eruit te geraken, is niet meteen duidelijk. Hij kwam niet veel verder dan dat de bankenunie moet worden afgewerkt en de integratie moet doorgaan. Lidstaten zouden volgens Davignon een eed van trouw aan de verdere integratie moeten afleggen, zoals de Eed op de Kaatsbaan op 20 juni 1789. Daar beloofden de vertegenwoordigers van de Franse derde stand om samen te blijven tot een grondwet werd opgesteld.

Voormalig Italiaans premier en gewezen eurocommissaris Monti zou al blij zijn met een Belofte van Justus Lipsius, naar het gebouw waar de powwows van de Europese staatshoofden en regeringsleiders plaatsvinden. Voor elke bijeenkomst zouden die moeten beloven niets te zullen ondernemen dat ingaat tegen het algemene Europese belang.

De Europese Unie is stilaan een voorbeeld van georganiseerde nalatigheid en onverantwoordelijkheid.

Alleen wordt dat algemene Europese belang nergens precies gedefinieerd. Waar eindigt het nationale en begint het Europese belang? De Europese Unie is stilaan een voorbeeld van georganiseerde nalatigheid en onverantwoordelijkheid. De lidstaten betalen telkens het gelag.

De asielcrisis, die de Unie ontwricht, is een pijnlijk voorbeeld. Nooit is de verantwoordelijkheid vastgesteld voor het Griekse debacle, en ook niet voor de op zijn zachtst gezegd nonchalante manier waarop landen van Zuid-Europa tot de eurozone werden toegelaten. Tegen beter weten in worden de nationale regeringen met de Eurostat-bullepees in de begrotingspas geranseld. Dat de nationale socialezekerheidssystemen daardoor aftakelen, lijkt de zelfbenoemde Europese elite niet te deren.

Financiële engineering

Europees commissaris voor Werk en Sociale Zaken Marianne Thyssen werd onlangs gedwongen tot het uitstellen van haar maatregelen rond de detachering van werknemers naar andere lidstaten en de coördinatie van socialezekerheidssystemen. De onderhandelingen met het Verenigd Koninkrijk, dat met een brexit dreigt, mochten niet worden verstoord.

Ondertussen stemde EU-voorzitter Tusk in Londen doodleuk in met de eis van de Britse premier David Cameron dat werknemers uit de overige lidstaten die naar het Verenigd Koninkrijk komen, de eerste vier jaar van hun verblijf geen kinderbijslag kunnen claimen en geen toegang krijgen tot sociale huisvesting.

Het ontlokte de econoom en gewezen manager Freddy Bracke op Twitter de terechte bedenking dat de EU werkt volgens het principe ‘Quod licet Iovi non licet bovi’ - wat geoorloofd is aan Jupiter, is niet geoorloofd aan een rund’. Kortom: de grote EU-landen hebben een stevige streep voor op de kleine.

Zo vernietigde Europees commissaris voor Mededinging Margrethe Vestager het Belgische fiscale gunstregime, de zogenaamde overwinstrulings. Het gevolg is dat de Belgische staat nu retroactief zo’n 1,5 miljard euro moet terugvorderen bij tientallen multinationals die de afgelopen jaren een volgens Vestager onterecht fiscaal voordeel hebben genoten.

Zijn die overwinstrulings en andere voordelen - zoals de notionele intrestaftrek en het erg gunstige fiscaal regime voor octrooi-inkomsten - politiek, laat staan moreel te verantwoorden? Dat moeten de burgers uitmaken van het land waar die fiscale gunstregimes gelden. Zij kunnen er hun beleidsmakers op aanspreken en hen eventueel afstraffen door hen weg te stemmen.

Vestager, een Deense sociaal-liberale, gaat nu de onderlinge belastingconcurrentie tussen de lidstaten grondig bestuderen. Ze kan zich die moeite besparen en hoeft slechts de lift te nemen naar de verdieping van het Berlaymontgebouw waar haar voorzitter huist. Jean-Claude Juncker is een topfixer van dat soort fiscale gunstregimes.

In de nasleep van de Wikileaks-affaire publiceerde het Duitse weekblad Der Spiegel in juni vorig jaar een doortimmerd verhaal over de manier waarop de Beneluxlanden zich destijds verzetten tegen de aanpak van de belastingparadijzen en hun mistige taxrulings. De grootste weerstand kwam van de Luxemburgse regering van toen nog premier Juncker. Wat niemand zal verwonderen. Dankzij dergelijke fiscale constructies, die deel uitmaakten van het jarenlange beleid van Juncker als minister van Financiën en als premier, muteerde Luxemburg van een landbouwstaatje tot een laboratorium van fiscale en financiële engineering.

Door de vernietiging van de Belgische overwinstrulings wordt minister van Financiën Johan Van Overtveldt (N-VA) verplicht zich te omringen met een leger topadvocaten om tegen de EU-ingreep in beroep te gaan. Als dat niet lukt, zal Van Overtveldt de bijstand van zowat de hele gespecialiseerde balie nodig hebben om die 1,5 miljard euro van de geviseerde multinationals terug te vorderen. Die zijn het niet gewend om fiscale cadeaus terug te sturen en beschikken bovendien over een argument van beton: de overwinstruling staat in de Belgische wetgeving gebeiteld.

Het gunstregime werd in 2004 vastgelegd in een wet, ingediend door de paarse regering van Guy Verhofstadt op aangeven van toenmalig minister van Financiën Didier Reynders (MR) en minister van Justitie Laurette Onkelinx (PS). Zelfs sp.a-voorzitter John Crombez bestempelde de regeling naderhand als een instrument van rechtszekerheid. Door de rulings te vernietigen en de Belgische overheid te dwingen retroactief het wettelijk toegekende fiscale voordeel van de bedrijven terug te vorderen, zet Vestager de rechtszekerheid in alle lidstaten op de helling.

Aan de rand van de eurozone opereert intussen de grootste offshoreconstructie ter wereld: de Londense City, met tentakels naar de Britse Kanaaleilanden en naar het eiland Man, die door de Britten buiten de EU-klauwen werden gehouden, naar Singapore, Hongkong en de Kaaimaneilanden. Daarover heeft EU-voorzitter Donald Tusk het naar verluidt niet gehad tijdens zijn overleg met de Britse premier David Cameron. Commissaris Vestager kan alvast beginnen met een studie van de Britse rulings.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud