De zendelingen van Madrid

Dave Sinardet

Een Vlaming, een Catalaan, een Schot en een Québecois zitten samen aan een tafel. Het klinkt als de aanhef van een mop, maar in mijn professionele leven is het doordeweekse kost. Doe je onderzoek naar nationalisme en separatisme dan kom je wel vaker in zulke settings terecht, want daarin zijn België, Spanje, het VK en Canada vaak de ‘usual suspects’ die vergeleken worden.

Dave Sinardet is politicoloog

©RV DOC

Zo ook vorig jaar toen ik uitgenodigd werd om te spreken op een congres in Oostenrijk, opgebouwd uit panels over verschillende sub-thema's waarin telkens vier proffen aan het woord kwamen. 

Zoals dat doorgaans gaat op academische congressen was de zaal vooral gevuld met academici. Eén man viel echter uit de toon. Strak in een saai pak met zijn aktentas tegen zich gedrukt, presenteerde hij zich als vertegenwoordiger van het Spaanse consulaat. In een schriftje noteerde hij alles wat er verteld werd om tijdens de vragenrondes steevast tussen te komen met een uitgebreide terechtwijzing aan het adres van de Catalaanse prof van dienst. Had die in zijn betoog verwezen naar 'the Catalan nation', dan benadrukte de espagnolistische diplomaat achteraf dat zoiets niet bestaat, er is immers enkel een Spaanse natie waarvan Catalonië één autonome gemeenschap is.

Toen de voorzitter van één van de laatste panels weigerde de Spaanse vertegenwoordiger nog het woord te geven omdat hij vond dat die al teveel spreektijd had opgesoupeerd werd de man woedend, eiste hij terstond de organisatoren te spreken en waarschuwde hij dat deze ontoelaatbare gang van zaken gerapporteerd zou worden aan Madrid.

Waarschijnlijk was het niet zijn bedoeling om zo onder de aanwezige academici de empathie voor het Catalaanse nationalisme aan te wakkeren, maar alvast op mij sorteerde zijn houding wel dat effect.

Toegegeven, uit hun uiteenzettingen bleek dat veel van mijn Catalaanse collega's wel degelijk overtuigde nationalisten waren. Maar dat een overheid academici laat bespioneren, terecht wijzen en intimideren om een al evenmin objectieve analyse van de situatie op te dringen riep niet enkel bij mij verbijstering op. Even vroeg ik me af of de man van Madrid in werkelijkheid geen door de Catalaanse regering ingehuurde acteur was.

Als de dorre technocraat Artur Mas is kunnen transformeren tot een martelaar van het separatisme mag hij daar Madrid voor bedanken.

Met anekdotiek moet je altijd oppassen, maar in dit geval is ze vrij representatief voor hoe de Spaanse regering de voorbije jaren is omgegaan met de Catalaanse situatie. Ook tijdens de afgelopen verkiezingscampagne werden door de Spaanse premier Rajoy vooral bedreigingen geuit en angst gezaaid. Als de dorre technocraat Artur Mas is kunnen transformeren tot een martelaar van het separatisme mag hij daar Madrid voor bedanken. De stijgende steun voor onafhankelijkheid tijdens de voorbije 10 jaar kent ook andere (economische) redenen maar toch is Catalonië nu al een schoolvoorbeeld van hoe een onverzoenlijke houding van een centrale regering het separatisme kan aanwakkeren.

Niet dat de Catalaanse nationalisten doetjes zijn. Ook zij hebben vanuit de regering een hele propagandamachine in stelling gebracht die het al evenmin nauw neemt met de feiten en die in de eerste plaats de Catalanen zelf diep heeft verdeeld rond hun staatskundige toekomst.

Zoals dat wel vaker gaat versterken media het conflict. Het was boeiend maar ook pijnlijk om zien hoe het gros van de Catalaanse pers maandag uitriep dat de Catalanen voor onafhankelijkheid hadden gekozen terwijl de unionistische pers in Madrid met evenveel aplomb stelde dat ze er tegen hadden gestemd. Aangezien het uiteindelijk nog steeds ging om regionale verkiezingen zijn beide analyses onredelijk. Zowel kiezers die voor ja-partijen als voor nee-partijen stemden kunnen andere drijfveren hebben gehad, ook al stelden sommige formaties de verkiezingen voor als een referendum en domineerde deze framing de campagne.

Het resultaat heeft alleszins nog meer vragen opgeroepen over hoe het nu verder moet. Omdat de pro-onafhankelijkheidslijst van Mas geen absolute meerderheid haalde is ze afhankelijk van de radicaal-linkse CUP. Niet alleen heeft die problemen met de figuur van de centrum-rechtse Mas en staat haar economisch programma mijlen ver van af van het zijne, ook haar 'onafhankelijkheid' dekt een heel andere lading. Zo verklaarde ze al de oorlog aan de Europese Unie en andere internationale instellingen die in haar ogen geleid worden door 'kapitalisten die erop gebrand zijn de arbeidersklasse te onderdrukken', wat niet echt helpt bij de pogingen van Mas om de sympathie van de internationale gemeenschap voor zijn zaak te winnen.

Ook de positie van de Spaanse regering zal pas helder worden na de landelijke verkiezingen van december. Want 'Madrid' is al evenmin een homogeen geheel, een machtswissel kan leiden tot meer compromisbereidheid, ofwel rond meer autonomie, ofwel rond de organisatie van een echt referendum zoals vorig jaar in Schotland en eerder in Québec. Een consensus zal alleszins nodig zijn om de patstelling te doorbreken. En ervoor te zorgen dat er op toekomstige congressen geen zendelingen van Madrid meer in de zaal zitten.

 Dave Sinardet Professor politieke wetenschappen aan de VUB en de Université Saint-Louis Bruxelles.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content