Marion Debruyne

Marie-Hélène heette ze, de vrolijke dame die mij van mijn hotel in Parijs naar mijn afspraak bracht. Vooraan in haar auto hingen drie smartphones. Op de eerste had ze Uber openstaan. De tweede was voor Chauffeur-Privé, een meer up-marketconcurrent van Uber. En op de derde had ze ad hoc nog wat andere zaken lopen. Ze werkt zo’n acht uur per dag, vertelde ze, en ze is van plan om binnen een jaar of twee de auto aan de kant te zetten en met pensioen te gaan.

Is Marie-Hélène een zelfstandige of een werknemer? Die discussie woedt volop als het gaat over platformen zoals Deliveroo, Taskrabbit, Mechanical Turk (een deel van Amazon), Uber en dergelijke. Dat zijn allemaal fenomenen die deel uitmaken van de ‘gig-economie’.

©Frank Toussaint

Ik moest spontaan aan Marie-Hélène terugdenken bij het lezen van een nieuwe studie, in het toonaangevende tijdschrift Management Science, die een ander licht op de zaak werpt. De auteurs zijn erin geslaagd aan te tonen welk effect deeleconomieplatformen zoals Uber hebben op het ondernemerschap in de regio waar ze aanwezig zijn.

Marie-Hélène had een broodjeszaak kunnen beginnen, of een nagelsalon, of een winkel. Maar in de plaats daarvan heeft ze haar eenmanszaak als chauffeur. En ze is geen alleenstaand geval, blijkt uit het onderzoek. Als Uber in een bepaalde regio gelanceerd wordt, daalt daar het aantal startende ondernemers. Dat komt omdat Uber hun een alternatief biedt. De gig-economie lijkt dus een uitlaatklep voor ondernemerschap, niet werknemerschap.

Je zou hier ook uit kunnen besluiten dat dat tot een verarming van de diversiteit van het ondernemerschap in een regio leidt. Maar wat blijkt? De komst van Uber heeft tot gevolg dat vooral ondernemers zonder sterk eigen idee wegvallen en de deeleconomieplatformen als een alternatief gebruiken voor de mogelijkheid zelf iets op te starten.

Ondernemerschap is niet altijd een positieve keuze, maar soms ook een keuze bij gebrek aan alternatief

Een van de minder belichte aspecten van ondernemerschap is dat dat niet altijd een positieve keuze is, maar een keuze bij gebrek aan alternatief. Uit Belgische cijfers blijkt dat tot 43 procent van de starters uit noodzaak voor het ondernemerschap kiest. Ze hebben niet noodzakelijk een goed idee of een sterk businessplan. Net deze vorm van ondernemerschap wordt opgeslorpt door de gig-economie. Je zou dus kunnen zeggen dat de gig-economie het ondernemerslandschap als het ware zuivert, en een eerste filter biedt om het kaf van het koren te scheiden.

Een breder fenomeen is dat innovatie zich vaak niet in het keurslijf van bestaande regelgeving laat wringen. Gig-werkers hebben kenmerken van werknemers en van zelfstandigen. Innovatieve bedrijven wachten echter niet tot we die discussie ten gronde gevoerd hebben om vooruit te gaan. Ze doen aan wat ‘spontane deregulering’ wordt genoemd. Dat komt erop neer dat ze in hun drang klanten een betere oplossing te bieden en nieuwe technologie te gebruiken tegen bestaande regels opbotsen en die in snelheid nemen.

Innovatieve bedrijven bieden misschien net die functie van kanarie in de koolmijn. Die laat ons weten wanneer onze systemen beginnen te wringen met de realiteit

Dat is verre van nieuw. Toen auto’s op de weg kwamen, werden ze tegengehouden door snelheidsregels die geënt waren op paard en kar. Toen vliegtuigen nieuwe mogelijkheden boden als transportmiddel bleek het probleem dat het luchtruim eigendom was van de landeigenaars eronder. Stel je voor dat je toestemming moet vragen voor elk perceel dat je overvliegt.

Innovatie heeft er al vaker toe geleid dat bestaande regelgeving onaangepast en irrelevant wordt. Wat innovatieve bedrijven te bieden hebben, is misschien net die functie van kanarie in de koolmijn. Die laat ons weten wanneer onze systemen beginnen te wringen met de realiteit.

Lees verder

Tijd Connect