Hand in hand op de rand van de vulkaan

Peter De Keyzer

Hoera! België zal dit jaar 1 miljard euro minder rentelasten betalen aan zijn schuldeisers. Nochtans zal de overheidsschuld dit jaar niet dalen. Hoe hebben we dat dan wel klaargespeeld? Dankzij Mario uit Frankfurt.

Door Peter De Keyzer, chief economist BNP Paribas Fortis

Volgens Eurostat bedroeg de Belgische overheidsschuld in 2010 liefst 363 miljard euro. Daarop betaalden we in totaal 13,1 miljard euro rentelasten aan onze geldschieters - een impliciete rentevoet van 3,6 procent. Tegen 2014 was de overheidsschuld met 64 miljard euro gestegen naar 427 miljard euro. Toch betaalden we dat jaar slechts 12,4 miljard aan rentelasten - een impliciete rentevoet van 2,9 procent. Meer schulden maken en toch recht hebben op lagere rentes: allemaal dankzij het bijzonder gulle beleid van Mario Draghi.

De ECB en de overheden brouwen naarstig de volgende crisis.

Veronderstel nu even dat de Europese Centrale Bank wat strenger in de leer was geweest en niet zomaar in de rente had gehakt of massaal staatspapier had opgekocht. Veronderstellen we dat de impliciete rente in 2014 nog altijd 3,6 procent had bedragen, net zoals in 2010. Op een schuld van 427 miljard euro zouden we dan liefst 15,3 miljard hebben betaald aan rentelasten. Met andere woorden: bijna 3 miljard meer dan we nu in de praktijk hebben betaald. Alleen al voor 2014 kreeg België van de ECB een onrechtstreeks cadeau van 3 miljard. Dat we vandaag al ons schuldpapier op vervaldag kunnen herfinancieren tegen superlage rentes levert nog tot ver in de toekomst vele miljarden euro’s op.

Dankzij de ECB zijn de financieringskosten voor zowat alle regeringen van de eurozone de afgelopen jaren structureel gedaald. Dat is meteen de perverse logica: terwijl de overheidsschuld in de muntunie tussen 2010 en 2014 met bijna 1.300 miljard euro is opgelopen, nam de ECB bij overheden de prikkel weg om daar iets aan te doen. Door haar beleid zet de ECB landen ertoe aan vooral niet spaarzamer om te springen met de beschikbare middelen of hun schulden versneld af te bouwen. De praktijk lijkt dat te bewijzen.

©Frank Toussaint

Neem opnieuw België. In 1995 bedroeg de overheidsschuld 130 procent van het bbp en betaalden we daarop gemiddeld een rente van zowat 7 procent. Ondanks die hoge rente bouwden we in het decennium daarna de schuld af tot 95 procent van het bbp. Een daling met 35 procentpunten. Kijken we nu naar 2010. Dat jaar was de Belgische schuld nagenoeg 100 procent van het bbp. Volgens het Planbureau zal de schuld ook aan het eind van dit decennium nog altijd meer dan 100 procent bedragen. In het beste geval. Het Planbureau gaat er immers vanuit dat we ononderbroken blijven saneren én dat we geen recessie op onze weg tegenkomen. Met andere woorden: lagere rentelasten garanderen niet dat we de schulden sneller afbouwen. De plannen van Frankrijk, Italië en Spanje om opnieuw meer schulden te maken, lijken een gevolg van het rentebeleid in Frankfurt.

Nauwelijks afbouw van de overheidsschulden in combinatie met tonnen monetaire doping zijn dan ook de juiste ingrediënten voor de volgende crisis.

Eerst en vooral wordt de lage rente steeds meer een drug voor overheden. Tegen de huidige lage rentes kunnen we de overheidsschuld probleemloos laten stijgen naar Japanse niveaus. Wat is voor overheden dan de aansporing om ze werkelijk af te bouwen? Diezelfde overheden zijn bovendien op geen enkele manier voorbereid op een rentestijging. Meer nog: velen beschouwen de lagere rentelasten als verworven voor de eeuwigheid.

Nauwelijks afbouw van de overheidsschulden in combinatie met tonnen monetaire doping zijn de juiste ingrediënten voor de volgende crisis

Bovendien creëren schulden geen groei. Punt. De afgelopen decennia is de westerse schuldenlast ononderbroken gestegen terwijl de potentiële groei daalde. Echte groei komt van nieuwe technologieën, innovatie, vrije markten, ondernemerschap, onderzoek, ambitie en onderwijs. Door de superlage rente ontstaat de verleiding om te blijven tappen uit hetzelfde schuldenvaatje.

Ten slotte wordt de ECB de gegijzelde van de overheden. Door de lage rente bouwen overheden onvoldoende schulden af en blijven ze bijzonder kwetsbaar als de rente opnieuw stijgt. Stel dat morgen de rente in Europa fors stijgt, dan zitten enkele Europese landen met een serieus budgettair probleem en belanden we meteen in een nieuwe aflevering van de eurocrisis. Waardoor opnieuw naar de ECB gekeken wordt om met massale interventies de kastanjes uit het vuur te halen.

Ondanks de economische windstilte dansen we vandaag met zijn allen op de rand van de vulkaan. De ECB en de overheden brouwen naarstig de volgende crisis. Laat ons hopen dat we over enkele jaren niet hoeven te zeggen: ‘Hadden we maar....’

Lees verder

Tijd Connect