'Iedereen beslist, niemand verantwoordelijk'

Managing partner Growth Inc.

Wat kan een mens nog schrijven nadat meer dan 30 mensen voorgoed zijn weggerukt van wie hen liefhad? Wat valt er nog te zeggen als honderden mensen levenslang littekens moeten dragen? Wat valt er te vertellen aan duizenden gezinnen en families wier leven sinds 22 maart 2016 nooit meer hetzelfde zal zijn?

Peter De Keyzer, hoofdecconoom BNP Paribas Fortis

In de afgelopen week werd er heel veel verteld. Het debat over de oorzaken van de terreuraanslagen ging dan ook alle kanten uit. De verpaupering van Brussel. Een soepel immigratiebeleid en een ontbrekend integratiebeleid. Radicale islam in combinatie met radicale tolerantie en tolerantie voor radicalen. De bestuurlijke chaos in de hoofdstad. Heel veel politieke beslissers in combinatie met heel weinig politieke verantwoordelijken. Veel gegevens over criminele feiten, maar nauwelijks verbanden tussen al die data. Allemaal typisch Belgisch blijkbaar.

We zijn heel goed in het verdelen van macht. Maar het toewijzen van macht en de daarbij horende verantwoordelijkheid liggen ons allemaal niet. We hebben coalitieregeringen, paritair samengestelde comités, adviesraden allerhande, permanente vertegenwoordigers, alarmbelprocedures en overlegstructuren. Hoeft het dan te verbazen dat de hele zwik vierkant draait? Iedereen wil mee beslissen, maar niemand wil verantwoording afleggen. Niemand heeft écht veel macht en dus is ook niemand écht verantwoordelijk.

Voorwaar een bijzondere gelijkenis met die andere typische Belg, Hercule Poirot, het detectivepersonage van Agatha Christie. Toen die op de Orient Express een moord onderzocht, bleek dat het slachtoffer was vermoord door elk van de 13 treinpassagiers. Allemaal hadden ze hem precies één messteek toegebracht. Elke steek op zich was niet dodelijk, de combinatie van alle dertien wel. Allemaal waren ze medeplichtig aan zijn dood maar niemand was verantwoordelijk. Op het einde van het verhaal gaan ze dan ook allemaal vrijuit - tot grote frustratie van Hercule Poirot.

Overvloed

Een betere analogie voor België bestaat nauwelijks. Het gevolg van een overvloed aan beslissers en een gebrek aan verantwoordelijken is een opgeblazen staatsapparaat, veel te veel overheidsconsumptie en veel te weinig overheidsinvesteringen. Beeld je het verschil in tussen een eensgezinde raad van bestuur van vijf leden en een superdiverse paritair samengestelde raad van bestuur van 1.000 leden. Beeld je in welk beleid je in het eerste geval krijgt en welk beleid in het tweede geval.

Of het nu gaat om de Brusselse tunnels, defensie, overheidsadministratie of politiediensten: in een cultuur van versnippering en beslissingsmacht zonder verantwoordelijkheid worden veel middelen verspild. Dan gaan zowat alle middelen naar meer mensen en nieuwe structuren en veel te weinig naar investeringen. In de nasleep van de aanslagen riepen sommige Brusselse politici al pavloviaans om ‘meer middelen’ terwijl ze opnieuw ‘meer mankracht’ dachten. Fout, fout, fout.

Wat deden we na de affaire-Dutroux twintig jaar geleden? Een politiehervorming die resulteerde in nieuwe structuren, meer politiemensen tegen betere voorwaarden en met kortere carrières. Maar zonder grote investeringen in betere systemen en materiaal.

Ook Defensie is in hetzelfde bedje ziek. Van elke 100 euro die in België naar Defensie gaat, gaan er 77 naar lonen en pensioenen en slechts 4 naar investeringen. De NAVO vraagt dat we van elke 100 euro uitgaven er minstens 25 uitgeven aan investeringen. Met onze 4 euro bengelen we dan ook helemaal onderaan op het lijstje van de bondgenoten. Het is bizar dat we nog moeten verdedigen dat we een verouderd toestel als de F-16 vervangen. Het is godbetert een vliegtuig ontworpen in de jaren zestig. Het is alsof we tijdens de val van de Berlijnse Muur nog zouden gevlogen hebben met Spitfires en Mustangs.

Elke goedbetaalde militair met premies allerhande en een pensioen op midlifecrisis-leeftijd is voor een politicus een potentiële kiezer. Een nieuw vliegtuig of een nieuwe tank kan niet gaan stemmen. Al die stemmen helpen de politicus onmiddellijk. Het gebrek aan moderne vliegtuigen of materiaal wordt pas pijnlijk voelbaar als de betrokken politicus al lang niet meer actief is.

Exact hetzelfde met de instortende Brusselse tunnels. Decennialang niet investeren in kritieke infrastructuur heeft niemand de politieke kop gekost. Waar is al dat uitgespaarde geld dan wél naartoe gegaan? Het is niet dat het gebrek aan investeringen in infrastructuur van Brussel een bijzonder succesvolle samenleving heeft gemaakt.

Ten slotte: de politici zijn niet alleen schuldig. Burgers zijn maar al te gewend geraakt aan een fors consumerende overheid. Neem de Turteltaks: eindelijk een politica die buitensporige overheidsconsumptie (subsidies) wil terugdraaien om ruimte te maken voor meer overheidsinvesteringen. Zelden iemand meer tegenwind zien krijgen voor een beleid dat uitgerekend de toekomst hoort te zijn: minder overheidsconsumptie en meer -investeringen.

Remedie

De diagnose van de Belgische ziekte is bijzonder helder en klaar. De moeilijkheid ligt bij de remedie. Die bestaat uit structureel minder politieke beslissers en structureel meer politiek verantwoordelijken. Dat vereist dat we structureel besparen op de overheidsconsumptie. Dat de overheid tegelijk fors meer investeert. Dat de overheid het met veel minder mensen doet, maar wel met de beste systemen en technologie. Dat macht wordt toegewezen in plaats van verdeeld. Dat de verantwoordelijkheden helder worden aangeduid. Dat beleid wordt gebaseerd op cijfers in plaats van op buikgevoel. Dat een efficiënte overheid niet langer rijmt op ‘mankracht, functies, structuren en postjes’, maar op ‘doelstellingen behalen’.

België heeft nood aan veel minder politieke beslissers en aan veel meer politiek verantwoordelijken.

De remedie voor een beter functionerend België vereist een structurele aanpak, investeringen in beter materiaal en infrastructuur, veel minder beslissers en veel meer verantwoordelijken. De toekomst zal uitwijzen of we daar deze keer wel toe in staat zijn.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud