Janeth. Zo heet de jonge vrouw met wie ik tijdens mijn studiereis naar Oeganda begin september uitgebreid kon spreken. Zowat even oud als de duizenden meisjes die ik elk jaar zie afstuderen aan onze universiteit, klaar om aan het echte leven te beginnen.

Door Anne De Paepe, rector Universiteit Gent

Wij kunnen het ons moeilijk voorstellen - en ik krijg er nog koude rillingen van - maar Janeth had ondanks haar jonge leeftijd een leven van extreme agressie, pijn en trauma’s achter de rug. De Konyrebellen ontvoerden haar toen ze 14 was. Ze werd gedwongen te trouwen met een rebellenleider, werd zwanger en kreeg een kind. Haar status als ‘vrouw van de leider’ stelde weinig voor: telkens als de rebellenleider er niet was, riskeerde ze mishandeld en verkracht te worden. Ik ontmoette ook haar jongere broertje die ook werd ontvoerd. Hij kreeg een machete, werd ingelijfd als kindsoldaat en was verplicht zich tegen zijn dorpsgenoten te keren. De achterliggende bedoeling is duidelijk: door die jongens van hun thuis te vervreemden, kunnen ze nergens naartoe.

We moeten verder kijken dan noodopvang en humanitaire hulp.

Janeth en haar broertje zijn nog bij de ‘gelukkigen’: ze konden ontsnappen en zijn er langzaamaan in geslaagd zich opnieuw te integreren in hun oude leefgemeenschap. Ze kregen daarbij de hulp van het Centre for Children in Vulnerable Situations in Lira, waar ook psychologen en pedagogen van de Universiteit Gent actief zijn. Het team van professor Ilse Derluyn toonde me hoe ze niet alleen kindsoldaten en andere getraumatiseerde kinderen begeleiden, maar ook lokale mensen opleiden om de begeleiding over te nemen en uit te bouwen. Want net daar draait het om: als de kwetsbare kinderen weer in de gemeenschap worden opgenomen, krijgen ze een perspectief op een toekomst.

Met de vele tienduizenden vluchtelingen in het hart van Europa is het net zo. Een levensgevaarlijke reis ondernemen om te ontsnappen aan de gruwel en de uitzichtloosheid doe je alleen als je écht geen andere oplossing ziet. Cynisme en berekening zijn totaal ongepast. Het is onze menselijke plicht de vluchtelingen warm te ontvangen.

Tegelijk moeten we ook verder kijken dan noodopvang en humanitaire hulp. Net als Janeth en haar broertje hebben de tienduizenden vluchtelingen maar echt perspectief op een betere toekomst als ze begeleiding en nieuwe kansen krijgen.

De vluchtelingencrisis is onze kans om de waarde van Europa te bewijzen.

Samen met Vluchtelingenwerk Vlaanderen begeleiden we sinds 2009 vluchtelingstudenten die bij ons een universitair diploma willen halen. Als gevolg van de crisis zal hun aantal waarschijnlijk flink stijgen, maar ze zijn even welkom als de 250 studenten uit ontwikkelingslanden die elk jaar aan de faculteit Bio-ingenieurswetenschappen kennis komen opdoen die ze nadien kunnen toepassen in hun thuisland.

Want we vinden het net zo belangrijk mensen te helpen die wél in hun thuisland kunnen blijven. Veel gedreven collega’s runnen projecten in het Zuiden rond geneeskundige zorg en opleiding, landbouwontwikkeling en onderwijs, vaak in de interuniversitaire context van VLIR-UOS, zodat we de troeven van elke universiteit inzetten.

Maar mag het ook op grote schaal? De VS, Europa, China en Rusland zijn vaak medeverantwoordelijk in het ontstaan, het laten aanslepen of het beslechten van de conflicten in die landen. Over conflictpreventie, wederopbouw of duurzame ontwikkeling horen we onze politieke leiders veel te weinig, terwijl Europa daar zo veel expertise in heeft.

De vluchtelingencrisis is onze kans om de waarde van Europa te bewijzen. Ondanks alle ellende hebben de vluchtelingen nog een kans op een toekomst. Ik besefte het tijdens mijn gesprek met Janeth in dat hutje in Oeganda: wij kunnen helpen om die kansen gaaf te houden. Elk leven dat we helpen veranderen, maakt de extra inspanning de moeite waard.

Lees verder

Tijd Connect