Makkers! Ten laatste male...

Met het Publifin-schandaal als brandversneller beleven de Waalse socialisten met enige vertraging de neergang die de Vlaamse sp.a-kameraden al langer doormaken. De weg bergop is intussen door Europa afgesloten.

‘Macht dient tot niets als men ze niet durft te misbruiken.’ Het was een bedenking die de Luikse socialist André Cools graag maakte, en hij bedoelde dat niet eens grappig.

©Saskia Vanderstichele

Cools werd 25 jaar geleden vermoord. Had hij één keer te veel zijn macht misbruikt? Mogelijk, want de drijfveer voor de moord blijft tot vandaag erg vaag. Na de moordaanslag en terwijl de daaruit volgende Luikse affaires losbarstten, zei toenmalig PS-voorzitter Guy Spitaels: ‘Ik wil niet weten wat er allemaal in Luik is gebeurd.’ Het heeft niet verhinderd dat hij zich enkele jaren later voor het Hof van Cassatie moest verantwoorden voor zijn rol in de Agusta- en Dassault-zaak.

Ook zijn gewezen pupil Elio Di Rupo speelde de vermoorde onschuld toen de omvang van de graaicultuur rond de Luikse intercommunale Publifin en aanverwante vennootschap Nethys in het volle licht kwam. Een onzinnige houding, want bij de PS kenden ze perfect het reilen en zeilen bij Publifin en Nethys, waar ze de oude Gentse Vooruit-slogan ‘Werklieden bemint uw profijt!’ een aparte invulling gaven. De partij inde een percentage op alle vorstelijke emolumenten die haar mandatarissen daar in de raden van bestuur toegeworpen kregen om vooral geen toezicht uit te oefenen.

Het was overigens de partij die Stéphane Moreau naar de intercommunale loodste. Moreau, PS-burgmeester in Ans, is een beschermeling van het tot in Vlaanderen beruchte drankorgel Michel Daerden. Die introduceerde de jonge ambitieuze Moreau in de entourage van André Cools, om er te leren hoe ze bij de PS met macht omgaan. En dat is meedogenloos. Jaren geleden al betoogde toenmalig voorzitter van de Franstalige christendemocraten Gérard Deprez, vandaag MR-lid, dat het systeem van intercommunales gecontroleerd door de PS heel Wallonië versmachtte als een loden plaat. De affaire-Publifin toont aan dat er sindsdien weinig is veranderd.

Door het ontslag van Waals voogdijminister Paul Furlan en de aangekondigde hervormingen heeft Waals minister-president Paul Magnette vooral zichzelf en zijn gewestregering willen beschermen. Of dat offer volstaat, valt af te wachten. In elk geval komt het Publifin-schandaal op het slechtst denkbare moment voor de PS. De jongste jaren lijken de Waalse socialisten met enige vertraging te zijn begonnen aan een neergang die de sp.a-kameraden in Vlaanderen al langer beleven.

De jongste peilingen laten zien dat de sociaal democratie in heel Europa aan haar laatste ronde bezig is.

Net als in de rest van Europa worden ook in België met grote regelmaat vragen gesteld bij de toekomst van de sociaaldemocratie. Terechte vragen. Het ‘Makkers! Ten laatste male...’ uit het refrein van ‘De Internationale’ krijgt stilaan een andere betekenis. De jongste peilingen laten zien dat de sociaaldemocratie in heel Europa aan haar laatste ronde bezig is, zoals de Duitse socioloog Wolfgang Streeck het ooit uitdrukte.

In Wallonië presteert de PS in de peilingen bijna 10 procent lager dan haar verkiezingsresultaat in 2014, toen ze 32 procent haalde. Terwijl de sp.a rond 14 procent blijft jojoën. In Brussel kampen de PS en de liberale MR van premier Charles Michel in de peilingen om de electorale heerschappij, weliswaar met resultaten die gevoelig lager liggen dan hun verkiezingsresultaten in 2014. Dat ook de christendemocraten en de liberalen door hun bodemkoers dreigen te zakken, is een magere troost.

Peilingen zijn niet al te betrouwbare momentopnames, maar de tendensen zijn onmiskenbaar. De PS van Di Rupo, die als voorzitter van geen wijken wil horen, is lang niet meer de PS van Guy Spitaels. Die behaalde in 1987, dankzij de truc met de opstandige Voerense burgemeester José Happart, bijna 44 procent van de stemmen. Sindsdien ging het gestaag neerwaarts, ondanks wat tussentijdse succesjes.

Die verzwakking van de PS had ook gevolgen voor de kleinere sp.a, die in de federale politiek alleen kan overleven dankzij de Franstalige kameraden. Zoals de Franstalige PSC, nu het cdH, in het verleden aan de hand liep van haar gewichtiger Vlaamse zusterpartij CVP/CD&V.

Woeste briefwisseling

In 2007 aarzelde de PS geen moment om zonder de sp.a in een coalitie te stappen met de christendemocraten en de liberalen, geleid door achtereenvolgens Guy Verhofstadt, Yves Leterme, Herman Van Rompuy en opnieuw Yves Leterme. Want bij de PS weten ze precies hoe hun Waalse en Brusselse machtsbases vanuit het federale niveau worden gevoed.

De eigenzinnigheid van Di Rupo, die de Franstalige liberalen isoleerde door ze na de verkiezingen van 2014 uit alle regionale regeringen te weren om ze te dwingen tot een heruitgave van zijn federale driepartijenregering, breekt de PS nu zuur op. Op die manier wordt ze gedwongen in Wallonië en Brussel tot de begrotingsdiscipline die Europa oplegt. Maar ook tot de uitvoering van de zesde staatshervorming, die dankzij de hervormde financieringswet een deel van de bezuinigingen uitbesteedt aan de regio’s.

Die saneringen hebben al geleid tot een woeste briefwisseling tussen de Waalse vakbond FGTB en Magnette. In 2014 riep het FGTB van het gewest Charleroi zelfs op voor andere linkse alternatieven te kiezen, lees de extreemlinkse PTB. Vooral de beperking van de wachtuitkeringen voor jonge werklozen door de federale regering van Di Rupo heeft de Waalse en de Brusselse PS-achterban nog altijd niet verteerd. En bij de PTB, die fors invreet op de PSachterban, missen ze geen gelegenheid om daaraan te herinneren, en te wijzen op de tegenspraak tussen de PS-campagnes tegen het soberheidsbeleid en de gedweeë manier waarop de PS ook regionaal de saneringen doorvoert.

Net als de bevriende vakbonden hebben de socialisten zich verkeken op de liberaliseringsmachine die door de Europese Unie op gang werd getrokken. Een van de machinisten was de voorzitter van de Europese Commissie Jacques Delors, een socialist. Tijdens de top van Parijs in 1973 hadden de gangmakers van de Europese gedachte nog de mond vol van een ‘sociaal Europa’. Na het verdrag van Maastricht, dat de basis legde voor de euro, werd daar nog weinig van vernomen. Ook niet uit de mond van Jacques Delors.

Liberalisering en vooral globalisering waren de nieuwe ordewoorden. Ooit hield Steve Stevaert, de man van het pretsocialisme, met grote stelligheid voor dat die liberalisering tot goedkopere energie zou leiden. In Nederland gooide de PvdA met voorman Wim Kok prompt de ideologische veren af. In Duitsland maakte Gerhard Schröder met de SPD een einde aan de grote sociale afspraken met zijn doortastende Hartz-hervorming van de arbeidsmarkt. En een discussie beginnen over de globalisering, zoals zijn Labour-troepen eisten, was volgens de toenmalige Britse premier Tony Blair zoiets als de vraag of het wel nodig is dat de herfst volgt op de zomer. Het was in die dagen dat Margaret Thatcher, gepolst naar haar grootste verwezenlijking, antwoordde: ‘Tony Blair en de opkomst van New Labour’.

Met Blair is een goed deel van de Europese sociaaldemocraten via de Derde Weg verdwaald op neoliberaal terrein. Elke weg terug wordt nu door Europa afgesloten. De sociale markteconomie raakt stilaan platgewalst door de strenge saneringsprogramma’s opgelegd door Europa. Waar ze aan de macht zijn, moeten de socialisten die noodgedwongen uitvoeren. Lange tijd koesterden zij de illusie de markt te kunnen bedwingen, of in elk geval te corrigeren. Met zijn eenheidsmunt heeft Europa een einde gemaakt aan die waan. Uiteindelijk zullen Publifin en de schandalen uit het verleden slechts een detail blijken in de neergang van de PS.

Lees verder

Gesponsorde inhoud