Meer sociale mobiliteit vermindert discriminatie

In de ‘Terzake’-uitzending van maandag 23 maart werd de Antwerpse burgemeester Bart De Wever (N-VA) geïnterviewd over de integratieproblematiek. Na het interview bleef de uitspraak van Bart De Wever dat vooral de Marokkanen van Berberse origine integratieproblemen opleveren, nazinderen.

©Twitter

De reacties van oppositiepartijen en coalitiepartners en ook daarbuiten waren afwijzend. Sommigen gingen verder en noemden de uitspraken racistisch. Een week later diende een Marokkaanse organisatie zelfs een klacht in tegen De Wever wegens racisme.

De Wever zei in dezelfde uitzending ook dat je racisme enkel structureel kan aanpakken door sociaal-economische vooruitgang bij allochtonen te realiseren. Dat impliceert volgens mij dat Bart De Wever denkt dat veel discriminatie een specifieke, niet-racistische vorm van discriminatie is, namelijk statistische discriminatie. Het is een economische theorie die stelt dat in een omgeving met onvoldoende informatie het rationeel is om gebruik te maken van stereotypen, waarbij dus groepsgemiddelden gebruikt worden.

Statistische discriminatie zou veel discriminatie kunnen verklaren, bijvoorbeeld op de huurmarkt. Stel dat je een appartement wil verhuren. Een van de grootste risico’s is het verhuren aan mensen die de huur niet (kunnen) betalen. Dat komt veel vaker voor bij mensen met een laag inkomen, maar het is niet altijd aan mensen te zien dat ze een laag inkomen hebben. Tegelijk weet je dat allochtonen veel vaker een laag inkomen hebben. Het kan dan rationeel zijn om niet te verhuren aan allochtonen. Uit recent onderzoek blijkt dat ook: bij een op drie vreemde namen zou gediscrimineerd worden.

Dat is maatschappelijk belangrijk, omdat een dergelijke discriminatie het allochtonen nog moeilijker maakt, terwijl ze het al moeilijk hebben. Zo komen ze in een vicieuze cirkel terecht. Statistische discriminatie is dus wel degelijk discriminatie, met alle negatieve gevolgen voor zij die gediscrimineerd worden. Een dergelijke discriminatie is inderdaad, zoals De Wever impliciet aangeeft, op te lossen door sociaal-economische vooruitgang te realiseren bij allochtonen. Als allochtonen en autochtonen gemiddeld dezelfde sociaal-economische status hebben, dan geeft het al dan niet allochtoon zijn geen informatie over de inkomensklassen.

Statistische discriminatie betekent niet dat er geen discriminatie kan bestaan op basis van ras. De twee kunnen zeker naast elkaar bestaan. Het zou zelfs kunnen dat statistische discriminatie een voedingsbodem is voor ‘racistische discriminatie’ doordat ze racisme maatschappelijk meer aanvaardbaar maakt. Daardoor zullen racisme en de kenmerken ervan meer voorkomen als er veel statistische discriminatie is. Het is heel moeilijk om de wisselwerking tussen die twee vormen van discriminatie te begrijpen.

Zo blijkt ook dat hoogopgeleiden van vreemde origine minder snel uitgenodigd worden voor een job-interview. Op het eerste gezicht is hier geen sprake van statistische discriminatie, maar van discriminatie op basis van afkomst. De vraag is dan in welke mate statistische discriminatie de ‘racistische discriminatie’ in de hand zou kunnen werken. En omgekeerd, als er geen redenen meer zouden zijn voor statistische discriminatie (omdat de allochtone groep gemiddeld dezelfde sociaal-economische positie heeft), zou er dan ook minder racisme zijn?

Sociale mobiliteit

Een belangrijke voorwaarde om statistische discriminatie te bestrijden door sociale mobiliteit te realiseren is dat er voldoende talent aanwezig is in de sociaal-economisch achtergestelde groep. Voor een racist is het duidelijk: die voorwaarde is niet vervuld.

De Wever zegt in ‘Terzake’ dat hij ervan uitgaat dat er in elke mens en elke gemeenschap evenveel talent zit. Die uitspraak is dus radicaal tegengesteld aan wat een racist zou zeggen. Voor De Wever komt het erop aan het aanwezige potentieel te ontwikkelen en dat potentieel is volgens hem niet bepaald door de gemeenschap waarin je geboren wordt.

Dat was dan ook volgens mij de belangrijkste boodschap van het interview, en tegelijk een boodschap waar de hele politieke klasse mee akkoord gaat (behalve het Vlaams Belang). Bovendien heeft het beleid dat sociale mobiliteit moet bevorderen onvoldoende gewerkt. Er is dus nog wel wat werk aan de winkel.

Het beleid dat sociale mobiliteit moet bevorderen heeft onvoldoende gewerkt. Er is dus nog wel wat werk aan de winkel.

Er bestaat zeer veel wetenschappelijke literatuur over sociale mobiliteit. Inburgeringscursussen zijn ruimschoots onvoldoende. Er moeten meer middelen, aandacht en geld gaan naar een breed opgezet gelijkekansenbeleid met focus op (zeer jonge) kinderen. En die uitgaven moeten worden bekeken als investeringen waarvan de opbrengst pas binnen 10 of 20 jaar te zien zal zijn.

Als de N-VA het meent dat ze wil inzetten op sociale mobiliteit, dan denk ik dat de partij snel steun zal vinden in de Vlaamse regering en weinig weerstand zal ondervinden van de linkse oppositie.

Andreas Tirez is kernlid van de liberale  denktank Liberales.

Lees verder

Tijd Connect