Merkels assepoester

Carsten Brzeski

Het trillen van Angela Merkel zet velen de jongste weken aan het denken over haar opvolger als bondskanselier. Ook al is haar trillende fysiek interessant voor economen, haar lichte wantrouwen in mensen is nog interessanter voer voor psychologen. De Mutti des vaderlands heeft geen kuikens onder haar vleugels die ze beschermt tot die klaar zijn om haar op te volgen, geen kroonprins of -prinses. Merkel was tot nu helemaal geen moederkip, veeleer een roofvogel.

Haar eigen weg naar de macht ging niet over rozen, maar over lijken. Ze begon als ‘het meisje van (Helmut) Kohl’, en lichtte op weg naar de troon in haar partij en in de regering grote figuren als Kohl, Wolfgang Schaüble en Friedrich Merz elegant het beentje. Er was ook geen andere manier om aan muren van mannen die haar de weg versperden voorbij te komen. Zo werd Merkel in 2002 als partijvoorzitter niet de kanselierskandidaat. De mannen achter de weerstand werden in de volgende jaren gedomesticeerd of weggevaagd.

Door haar ervaringen was Merkels personeelsbeleid er altijd op gericht tegenstanders uit de weg te ruimen of weg te prijzen. Het maakte niet uit of de tegenstanders geschikt waren voor een nieuwe functie of niet. Het beste voorbeeld is de benoeming van Christian Wulff tot bondspresident, hoewel Joachim Gauck een veel betere kandidaat was. Wulff was met afstand de jongste bondspresident aller tijden, met de kortste ambtsperiode aller tijden na een exit na 19 maanden door een politieke affaire. Door Wulff naar boven te prijzen had Merkel geen last van zijn ambities om bondskanselier te worden.

De Mutti des vaderlands was tot nu helemaal geen moederkip, maar veeleer een roofvogel.

Merkel is een analyticus. Emotionele banden en vriendjespolitiek zijn haar vreemd. Bijna alle benoemingen waren strategische beslissingen, geen emotionele. Pas nu, in de nadagen van haar kanselierschap, probeert ze dat verzuim bij te stellen. In het afgelopen jaar is Annegret Kramp-Karrenbauer (AKK) en, sinds een week, Ursula von der Leyen naar voren geschoven.

Beiden zijn bondgenoten van Merkel. Von der Leyen is eerder het assepoestertype, die alles voor Mutti deed. Ze nam voor haar zelfs het ministerie van Defensie over, terwijl dat in Duitsland traditioneel de laatste stop voor de politieke uitgang is. De jongste jaren was von der Leyen in ongenade gevallen. Te ambitieus, te veel in beeld.

AKK leek de nieuwe lieveling. Ze werd de nieuwe partijvoorzitter en de belangrijkste kandidaat-kanselier. Maar AKK is al weken bezig met een langzame politieke suïcide. Onhandige politieke incidenten en communicatieflaters doen haar ster snel tanen. Zoiets zou Mutti nooit zijn overkomen.

Merkel is nog altijd geen beschermende moederkip, maar eerder een moeder die haar kleine schare nakomelingen snel in het koude water gooit om te zien of ze zelf kunnen zwemmen. Terwijl AKK dreigt te verdrinken, heeft von der Leyen volgende week in Straatsburg de wellicht laatste kans om de erfenis van Mutti boven water te houden.

Lees verder

Tijd Connect