opinie

Met 55 miljoen

In een eindejaarsinterview met De Tijd gaf Herman Van Rompuy toe dat Schengen als een avontuur begon. ‘Er is niet nagedacht over hoe het zou functioneren bij crisissen. Dat komt wel vanzelf, dachten ze toen.’ Maar dat bleek een schromelijke vergissing, zoals wel vaker in Europa.

©Saskia Vanderstichele

Het voorbije jaar landden 1 miljoen vluchtelingen op het grondgebied van de Europese Unie. Dat staat in de jongste rapporten van het vluchtelingenagentschap van de Verenigde Naties en de Internationale Organisatie voor Migratie. Als de vooruitzichten van de Europese Commissie kloppen, blijft die toestroom aanhouden. Tegen 2060 mag Europa nog eens 55 miljoen vluchtelingen verwachten.

Gewezen voorzitter van de Europese Raad Herman Van Rompuy vertelde het haast terloops in het dubbelinterview met Geert Mak in De Conclusie, het jaaroverzicht van De Tijd. Om een idee te geven: 55 miljoen, dat komt neer op ruim 10 procent van het huidige aantal EU-burgers, en 10 miljoen meer dan de hele Spaanse bevolking. ‘En dat zijn cijfers van vóór de vluchtelingencrisis’, preciseerde Van Rompuy.

Voor de goede verstaander: het valt zeker niet uit te sluiten dat het er meer worden. Niet alleen duurt het conflict in Syrië en Irak voort, de brand kan op elk moment overslaan naar de buurlanden Turkije, Jordanië en Libanon. En zelfs naar Israël, althans volgens het jongste dreigement van Abu Bakr al-Baghdadi, de zogenaamde kalief van Islamitische Staat.

Dat de prognose over de miljoenenstroom van asielzoekers al van voor de vluchtelingencrisis dateert, zet het verzuim, zo niet de besluiteloosheid van de Europese instellingen extra in de verf. De echte asielcrisis moest nog beginnen toen Artsen zonder Grenzen de situatie in de Griekse opvangcentra begin 2014 als ‘hels’ omschreef. Vier jaar eerder was in het dorp Sidero langs de Griekse kant van de Maritsa een massagraf ontdekt met zo’n 200 lijken van vluchtelingen, die de oversteek van de rivier vanuit Turkije niet hadden overleefd. Het duurde jaren voor de Griekse overheid het bestaan van het massagraf toegaf.

Er was al eens een telegenieke uitstap naar het Italiaanse eiland Lampedusa, waar de mediakaravaan die hij in zijn zog meevoerde de commissievoorzitter in beeld bracht met aangespoelde vluchtelingen. In de comfortabele EU-hoofdkwartieren werd vooral de andere kant op gekeken. Intussen vormden zich aan de buitengrenzen van de Unie geïmproviseerde opvangkampen, sukkelden dakloze en wanhopige vluchtelingen door de straten van Brussel en andere Europese steden, en ontstonden rond Calais en Duinkerke bidonvilles waarvan het aantal bewoners slechts bij benadering bekend is.

In De Conclusie stelde Van Rompuy: ‘Ik ben het wel met u eens dat men met de euro en met Schengen begonnen is als een avontuur. Er is niet nagedacht over hoe die zouden functioneren bij crisissen. Dat komt wel vanzelf, dachten ze toen. Nu blijkt dat ze zich schromelijk hebben vergist.’ Wie daar destijds voor durfde te waarschuwen, werd weggezet als een enge, eurofobe nationalist.

Mensonterend

Vandaag grijpen die twee vergissingen - de eurocrisis en de vluchtelingencrisis - op elkaar in en heeft Europa de controle over de gebeurtenissen verloren.

Een bankenunie die de toekomst van de euro moet bestendigen, blijft een wensdroom zonder het door de Duitsers afgeblokte Europese depositogarantiestelsel. De muntpolitiek werd volledig uitbesteed aan de Europese Centrale Bank, die met haar aangehouden kwantitatieve geldverruiming de Europese economie in een langdurige stagnatie houdt. Bovendien treft de asielcrisis de eurolanden terwijl ze nog met de gevolgen van de financiële crisis worstelen. Vooral in Griekenland, Italië en Portugal, waar de bankencrisis voortduurt, met omvallende banken als gevolg.

Door de Europese begrotingsoekazes hebben de meeste eurolanden weinig of geen begrotingsruimte meer. De uitslag van de recente parlementsverkiezingen in Spanje is er een pakkend gevolg van. Geplaagd door een jeugdwerkloosheid van liefst 50 procent heeft het land afgerekend met de traditionele machtspartijen. Niet alleen vanwege de door Europa opgelegde besparingsoefeningen, maar ook vanwege de corruptie van de twee grote partijen, de christendemocratische PP en de socialistische PSOE, die elkaar de afgelopen decennia aflosten aan de EU-uiers.

Net als de eurocrisis heeft ook de vluchtelingencrisis de oude staatsgrenzen in de EU nog eens blootgelegd, maar ook de interne breuklijnen in de lidstaten. Tekenend is de dreiging van de rijkste Duitse deelstaat Beieren om zelf zijn grenzen te bewaken en zo een rem te zetten op de instroom van asielzoekers.

Volgens Van Rompuy en andere Europese kopstukken hoeft niemand zich zorgen te maken: het snel vergrijzende Europa heeft die migranten nodig. Het is een geruststelling die in de Europese salons als een mantra wordt herhaald. De Europese elite heeft de kwalijke gewoonte om een aantal veronderstellingen op de duur als onomstotelijke waarheden te serveren. En als dan blijkt dat ze zich heeft vergist, zoals bij de al te snelle invoering van de euro of de slordige toepassing van het Schengenakkoord, wordt vanuit Brussel steevast dezelfde panacee aangereikt: ‘Meer Europa.’

Economen verzekeren dat het perfect mogelijk is die vluchtelingen te integreren en dat we er ook beter van worden. Maar om ze te installeren als redders van het snel vergrijzende Avondland, zal men ze toch iets anders moeten bieden dan dekens, brood en junglekampen zo als die rond Calais, waar op amper twee uur rijden van Brussel ruim 5.000 mannen, vrouwen en kinderen in mensonterende omstandigheden samenhokken.

Duitsland zet duizenden leerkrachten in om de nieuwkomers Duits te leren, de Duitse deelstaten leggen miljarden op tafel om de opvang te financieren. In Vlaanderen moet langs de bodem van de overheidskassen worden geschraapt om scholen in staat te stellen vluchtelingenkinderen Nederlands te leren, om ze zo een kans op echte scholing te bieden. Om de Syrische, Iraakse, Afghaanse en Eritrese ouders van die kinderen snel aan de slag krijgen, moet de rigiditeit uit de Belgische arbeidsmarkt. Zo niet eindigen ze in grijze en zwarte circuits.

Het vergt een generatie en kolossale middelen om de toestromende vluchtelingen in te passen in de West-Europese samenleving, liefst zonder al te veel maatschappelijke wrijvingen. Recente incidenten en volksopstoten - onder meer in Duitsland, het Corsicaanse Ajaccio en Geldermalsen in Nederland - geven aan dat het niet van een leien dak zal lopen. En alvast niet zonder een ernstige bijstelling van de begrotingseisen en de stroomlijning van de Europese akkoorden, die moeten verhinderen dat EU-lidstaten onderling in conflict raken.

Van Rompuy gelooft niet dat de EU uit elkaar valt. ‘Omdat de bevolking dat haar leiders nooit zou vergeven.’ Dat laatste is lang niet zeker. Europa blijft in stand zolang Duitsland de ratingbureaus in hun mand houdt. De Europese burger, die neemt het zijn leiders stilaan kwalijk dat ze niet alleen krampachtig en tegen een zware sociale kostprijs de EU willen bijeenhouden, maar ondanks tegensignalen - zoals onlangs nog de Deense ‘nej tak’ - verdere integratie willen forceren.

Op en rond het Schumanplein lijken ze niet te beseffen dat Viktor Orban, Marine Le Pen, Andrzej Duda en Milos Zeman en hun aanhang ook EU-creaties zijn.

Op en rond het Schumanplein lijken ze niet te beseffen dat Viktor Orban, Marine Le Pen, Andrzej Duda en Milos Zeman en hun aanhang ook EU-creaties zijn.

Lees verder

Gesponsorde inhoud