Redi-ha-ha-ha-sign

Everybody wanna hear the truth / But yet, everybody wants to tell a lie / Oh everybody wants to go to heaven / But nobody wants to die ‘Everybody Wants to Go to Heaven’, Albert King, 1971

Bij de ambtenarij kunnen ze niet besparen. Je blijft het horen. Wie dat denkt, raad ik aan eens een vlieg op het behang te spelen bij een vergadering in om het even welke overheidsdienst waar gezocht wordt naar de oplossing van een plots opdoemend probleem. Wanneer het woord ‘redesign’ valt als mogelijke oplossing wordt de hele vergadering in een oogwenk omgetoverd in een lachende, gierende, brullende bende pubers. Eén enkel woord volstaat. De redesign die de regering Michel in 2014 aankondigde - we zullen niet alleen van een logge administratie een slankere, efficiëntere overheid maken die een betere dienstverlening verzekert maar vooral meer doen met minder - is een verhaal geworden waarvan Michael Van Peel een week durende conference kan maken zonder zich te vermoeien: gewoon vertellen wat er gebeurde en de zaal gaat overstag.

Dat de redesign zou mislukken was in de sterren geschreven. Het redesignplan laat zich lezen als een staalkaart van achterhaalde, verkeerde en vooringenomen ideeën die het politiek personeel van ons land eropna houden.

Elke manager met enige ervaring weet dat je ofwel moet innoveren ofwel besparen. Natuurlijk kan innovatie op middellange termijn een besparing opleveren, maar de twee doelstellingen zijn niet te combineren omdat ze een verschillende aanpak vereisen. Als je wilt besparen moet je je mensen kunnen overtuigen van het burning platform. Als je wil innoveren met je ervoor zorgen dat je mensen het project dragen en zelf oplossingen komen aandragen.

In de feiten koos de regering voor een besparing. Want de redesign werd als geslaagd beschouwd als hij het overheidsbeslag met 850 miljoen verlichtte. In werkelijkheid is niet bespaard maar heeft het hele project geld gekost. Dat bleek al heel snel. In 2016 zou 100 miljoen bespaard worden. Eind 2016 moest de regering toegeven dat het maar 25 miljoen was geworden. Maar zelfs van dat luttele bedrag maakte het Rekenhof brandhout. Het stelde vast dat 15 miljoen bespaard was omdat belastingen beter geïnd werden, als gevolg van een veranderingsproject dat al voor de regering-Michel gepland was, en dat in de dotatie aan de Regie Der Gebouwen gewoon 10 miljoen geschrapt werd. Een onderbenuttingsbeslissing dus, zoals er al tientallen geweest zijn de afgelopen 14 jaar. ‘Dit is geen redesignoefening, maar een besparingsoperatie’, was het kille verdict van het Rekenhof.

Net zoals alle federale regeringen sedert 2003 had de regering-Michel geen begin van visie over de ambtenarij van de 21ste eeuw.

Als je een operatie redesign noemt, dan weet je al dat het niet de bedoeling is te innoveren. Aan de basis van elke organisatieverandering ligt een visie en een strategie. Net zoals alle federale regeringen sedert 2003 had de regering-Michel geen begin van visie over de ambtenarij van de 21ste eeuw en dus schreef ze in haar regeerverklaring, net zoals haar voorgangers, dat ze streeft naar een efficiënte overheid. Deze regering wilde een gebouw redesignen zonder te weten wat ze van de mensen in het gebouw verwachtte. Dus deed ze wat politici altijd doen om te laten uitschijnen dat er iets verandert. Ze bedacht fusies, verschoof diensten en verplaatste kredieten. De toon is bekend: minder ambtenaren, minder diensten.

Het redesignfiasco alleen toeschrijven aan voormalig minister van Ambtenarenzaken Steven Vandeput (N-VA) zou onfatsoenlijk zijn. ‘Eén minister van Overheid, die niet alleen bevoegd is voor openbaar ambt maar voor alle aspecten die bepalend zijn voor de efficiëntie van de overheid, lijkt een noodzaak en een opportuniteit. Efficiëntiewinst kan alleen worden geboekt wanneer het overheidsoptreden geïntegreerd wordt aangepakt’, schreven de topambtenaren in 2014 aan de regeringsonderhandelaars. Daar heeft men niet naar geluisterd.

Lieve burger, mocht je nu stilaan ontmoedigd geraken, toch dit: er zijn mooie innovaties in de federale overheid gebeurd tijdens de regering-Michel. Maar de waarheid gebiedt te melden dat ze er gekomen zijn ondanks de redesign.

Lees verder

Tijd Connect