Universitaire uitbraak

'Voor het eerst wordt over de taalgrenzen heen een groot universitair project opgezet dat een positieve impact heeft op de stedelijke omgeving. Dat was 40 jaar geleden ondenkbaar.' ©Photo News

Toen ik eind jaren 70 op de splinternieuwe campus van de VUB aankwam, was ik verbaasd dat de Franstalige ULB vlakbij, maar bijna onbereikbaar was. Alsof de architecten er alles aan gedaan hadden om elk toevallig contact tussen de Vlaamse en de Franstalige studenten onmogelijk te maken. De VUB had zich in 1970 afgescheiden van de ULB en die breuk was ook fysiek zichtbaar. Wie het in zijn hoofd haalde als VUB’er de terreinen van de Franstalige zusteruniversiteit te verkennen moest een grote omweg maken. De campussen hadden gemakkelijk in elkaar kunnen overvloeien, maar dat bleek door de gespannen verhoudingen tussen de twee universitaire gemeenschappen niet wenselijk. De vier jaar die ik aan de VUB doorbracht, heb ik op geen enkele manier contact gehad met de buren van de andere universiteit om de hoek.

De VUB lag ingesloten tussen onaantrekkelijke stadssnelwegen die haar van de omliggende buurt afsloten. Het zou een bewuste strategie van de Franstalige onderhandelaars zijn geweest om de VUB bij de boedelscheiding met de ULB op een terrein te huisvesten waar geen uitbreiding mogelijk was. Alsof er een Muur van Berlijn rond gebouwd was. Een soort reservaat voor Vlaamse studenten in Brussel. De VUB moest die beperking van expansie aanvaarden omdat er geen alternatief was.

Op politiek niveau werd de VUB in het beste geval door de Franstalige politieke klasse gedoogd. Voor hen stond de V van VUB niet voor Vrij, maar voor Vlaams. De overheden van de twee gemeenten waarop de gebouwen van de VUB liggen, Elsene en Etterbeek, toonden niet de minste belangstelling voor haar. In het buitenland pakken steden graag uit met universitaire instellingen op hun grondgebied. Niet zo in Brussel. In de ‘oasis francophone’ Elsene deden ze alsof de VUB niet bestond.

Usquare

Wie zich van die communautair bijzonder zwaar beladen historische context bewust is, kan niet anders dan enthousiast zijn over het gemeenschappelijke project dat de ULB en de VUB onlangs aankondigden. De twee vrije universiteiten van Brussel beginnen samen aan een immens project, Usquare.brussels, op de terreinen van de verlaten rijkswachtkazernes aan de overkant van de VUB, langs de Kroon- en de Generaal Jacqueslaan. Die samenwerking biedt niet alleen de mogelijkheid de universitaire vestigingen uit te breiden, maar vooral om ze naar de stad te brengen. Een halve eeuw na de splitsing breekt de VUB uit haar enclave en wordt ze een deel van haar directe urbane omgeving.

Het project wil ook bewust afstappen van het idee dat een campus voorbehouden is voor studenten en professoren, met de rug naar de rest van de stedelijke bewoners. Vermenging is een van de sleutelwoorden: er komt ook huisvesting en belangrijke sociale functies zoals een overdekte markt. De waardevolle delen van de kazernes worden gerenoveerd, een belangrijk uitgangspunt om een nieuwe Brusselse kaalslag te vermijden.

Beide rectoren hadden het over een ‘verbindend en vernieuwend’ project in het hart van Brussel. Het belang kan niet worden overschat. Voor het eerst wordt over de taalgrenzen heen een groot universitair project opgezet dat een positieve impact heeft op de stedelijke omgeving. Dat was 40 jaar geleden ondenkbaar.

Die doorbraak is het werk van een nieuwe generatie aan het hoofd van beide universiteiten die niet belast is met trauma’s uit het verleden. Dat het Brussels Gewest het initiatief steunt, over de hoofden van de kleingeestige gemeentelijke overheden heen, zegt veel over de veranderde mentaliteiten, ook aan Franstalige kant. De Vlamingen komen zelfbewust uit hun bunker en de Franstaligen hebben hun misprijzen voor alles wat Vlaams is laten varen. Dat is een veelbelovend teken aan de wand. Het is te hopen dat het voorbeeld van de universiteiten afstraalt op de politiek in het Brussels Gewest. Die wordt nog al te vaak gedomineerd door communautair wantrouwen.

Gesponsorde inhoud

Partner content