Vergeet D-day, ga voor het Sputnik-moment

Mijn favoriete gebeurtenis tijdens de Koude Oorlog was het Sputnik-moment, dat de Amerikanen de stuipen op het lijf joeg.

Mijn gewaardeerde collega Jonathan Holslag ijverde vorige week in deze krant voor een ‘tweede D-day’, een tegengif tegen demagogie en autoritarisme. De westerse geest heeft volgens hem opnieuw een D-day nodig, zodat burgers zich weer zouden inzetten voor de vrijheid zoals 75 jaar geleden.

Een mooi pleidooi, maar helaas, de menselijke geest is vreselijk lui. De kans dat we daadwerkelijk iets gaan doen zonder echt pijn te voelen, is meestal bijzonder klein. We weten allemaal wel dat we gezonder moeten eten, meer sporten, minder alcohol drinken en beter slapen, maar de meesten nemen het helaas pas serieus als er een waarschuwing van de dokter komt.

Geopolitiek is vaak in hetzelfde bedje ziek. Mijn favoriete gebeurtenis tijdens de Koude Oorlog was het Sputnik-moment, dat de Amerikanen de stuipen op het lijf joeg. Op 4 oktober 1957 lanceerden de Russen de eerste artificiële satelliet in een baan om de aarde, en iedere Amerikaan met een radio kon de piep-piep horen van de Sputnik die over hun huis vloog. Het beangstigende idee dat de Russen, met blijkbaar superieure technologie, de Amerikanen helemaal hadden vernederd sloeg in als een bom.

Het is voor de Amerikanen absoluut onbegrijpelijk dat een Chinese speler als Huawei het meest innovatieve bedrijf ter wereld is in 5G.

We weten wat de reactie was: de Amerikanen lanceerden Darpa, het Defense Advanced Research Project Agency dat ongelimiteerd geld ter beschikking stelde om technologie ‘for national security’ te ontwikkelen, en Silicon Valley was geboren. Het internet is een Darpa-project, en ook de gps, maar zelfs de driverless car van Google was zo’n project. En het had effect, de Russen verloren de Koude Oorlog.

Dat weten de meesten onder ons. Maar het tweede resultaat van het Sputnikmoment was de National Defense Education Act (NDEA) van 1958. En dat was misschien nóg belangrijker om de Koude Oorlog te winnen: opleiding. De VS verstonden dat de Russen beter onderwijs hadden, veel meer focus hadden op wetenschap en technologie, en dat de Amerikanen hopeloos achterstonden. De NDEA bracht een enorme investering op gang in onderwijs, met een focus op de uitbouw van superioriteit in science, technology, engineering en mathematics om de Russen technologisch te vloeren. En ook op het vlak van talen, om betere spionnen te kweken.

Het resultaat was dat het aantal Amerikanen die van high school naar college gingen, omhoogschoot van 15 procent in 1950 naar meer dan 40 procent in 1970. Darpa is nog altijd het kloppende hart van Silicon Valley. Education is helaas een ramp geworden in de VS. Een van de meest schrijnende covers van Time Magazine had een paar weken geleden als baseline: ‘I Work 3 Jobs And Donate Blood Plasma to Pay the Bills. This Is What It’s Like to Be a Teacher in America.’

De Verenigde Staten beleven op dit moment volop hun ‘tweede’ Sputnik-momentje. De snel escalerende nieuwe koude oorlog tussen de VS en China gaat opnieuw over technologie. Het is voor de Amerikanen absoluut onbegrijpelijk dat een Chinese speler als Huawei het meest innovatieve bedrijf ter wereld is in 5G. In de VS wordt China nog altijd gezien als een land dat enkel intellectueel eigendom kan kopiëren.

Wie vandaag in China rondloopt, ziet het tegendeel. China loopt digitaal, mobiel en online mijlenver voor op de westerse wereld. Dat is voor de Amerikanen ondenkbaar, en de nieuwe koude oorlog wordt grimmiger met de dag. Dat de Russische president Vladimir Poetin vorige week demonstratief met de Chinese president Xi Jinping het Huawei 5G-contract voor Rusland ondertekende, toont aan dat de geopolitieke spanningen hoog oplopen.

We zouden gek zijn in Europa om niet te kijken naar wat de Chinese technologie te bieden heeft.

Tijdens de eerste koude oorlog lag Europa nog op apegapen en likte het zijn wonden van de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog. Toen de Sputnik overvloog, had Europa totaal de kracht niet om het verschil te maken, en het klikte zich technologisch volledig vast aan grote broer Amerika.

Maar deze keer liggen de kaarten anders. Europa zou ook beter wakker schieten van het tweede Sputnik-moment, en een duidelijke technologische toekomst uitstippelen voor zichzelf. Keuzes maken is cruciaal, en we zouden gek zijn in Europa om niet te kijken naar wat de Chinese technologie te bieden heeft. Maar het allerbelangrijkste is dat we nu zelf een langetermijnstrategie kunnen ontwikkelen, zelf de nieuwe technologiereuzen kunnen bouwen in Europa, en zelf onze welvaart kunnen veiligstellen.

Net als de Amerikaanse reactie in 1958 zijn twee dingen essentieel: een enorme zak geld om te investeren, en resoluut kiezen en investeren in onderwijs om ons klaar te maken voor de toekomst.

Lees verder

Tijd Connect