Als goede beslissingen fout uitdraaien

Professor management aan de University of New South Wales in Sydney

De druk op beleidsmakers om de juiste Covid-19-maatregelen te nemen is enorm. Scholen open of niet? Maskers verplichten of niet? Maar de manier waarop we achteraf hun beslissingen evalueren, is verkeerd. En daardoor nemen beleidsmakers net minder goede beslissingen.

Laat me beginnen met een anekdote. We schrijven Arles, 1965. In het Zuid-Franse stadje, beroemd geworden door Vincent Van Gogh, heeft de 47-jarige André-Francois Raffray net een superdeal gedaan. In het centrum kocht hij een statig huis van een 90-jarige vrouw. De enige voorwaarde is dat hij in haar levensonderhoud voorziet door haar elke maand 2.500 francs te betalen. Als de stokoude vrouw sterft, krijgt hij het huis.

We nemen een sprong naar de begrafenis… 30 jaar later. Niet de vrouw, maar André-Francois sterft op 77-jarige leeftijd. Hij heeft nooit in het huis gewoond. De oude vrouw eet die dag ganzenlever, kaas en chocolade in een tehuis. Met 120 jaar staat ze in het 'Guinness Book of Records' geboekstaafd als de oudste vrouw ter wereld. Haar naam is Jeanne Calment. Elke maand krijgt ze contractueel, zelfs na de dood van André-Francois, 2.500 francs betaald door diens weduwe.

Maakte André-Francois een verkeerde beslissing toen hij het contract aanging met Jeanne Calment? Geenszins. Rationeel was het op basis van de beschikbare informatie een goede beslissing. Hij raadpleegde zelfs de levenstabellen van een actuaris. Maar het blijft een beslissing onder onzekerheid. En bij beslissingen onder onzekerheid is de uitkomst geen goed criterium om de kwaliteit van een beslissing af te meten. De uitkomst wordt namelijk bepaald door onzekere factoren, zoals toeval.

Illusie van zekerheid

Elke maatregel rond Covid-19 is bijzonder onzeker. Om daarmee om te gaan, gebruiken we heuristieken die ons de illusie geven dat we meer zekerheid hebben. Een daarvan is het kijken naar de maatregelen in andere landen. We doen alsof elk land een onafhankelijke observatie is in een wereldwijd randomized controlled trial. 'Zweden heeft geen maatregelen genomen en kijk wat daar gebeurt.' 'In Duitsland zijn alle scholen open.'

Twee landen die met exact hetzelfde aantal infecties beginnen en die exact dezelfde maatregelen nemen, kunnen op heel andere infectieniveaus eindigen.

Dat soort vergelijkingen zijn onzinnig omdat landen nu eenmaal niet at random toegewezen worden aan een bepaalde behandeling. De inwoners veranderen zelf ook hun gedrag. Het reproductiegetal van het virus is geen constante maar een toevalsvariabele die fluctueert. Dat betekent dat twee landen die met exact hetzelfde aantal infecties beginnen en die exact dezelfde maatregelen nemen op heel andere infectieniveaus kunnen eindigen.

Betekent dat dat we niets kunnen leren van andere landen? Jawel, ze bieden informatie over alle mogelijke variabelen die we in ons beslissingsproces moeten meenemen. Maar die informatie is niet deterministisch. Als we zien dat, ondanks een vermeende eliminatie, Nieuw-Zeeland toch weer een uitbraak heeft, moeten we nadenken over onze respons op onverklaarbare besmettingen. Als universiteiten in de Verenigde Staten na één week fysieke aanwezigheid op campus alweer de deuren sluiten, moeten we nadenken hoe we ons het best daarop kunnen voorbereiden.

Beleidsmakers hebben er alle voordeel bij om uit de schijnwerpers te verdwijnen, want met een pandemie kan je niet winnen.

De uitkomst is daarbij geen goede graadmeter. Hier leen ik even de woorden van de nieuwe Anderlecht-trainer Vincent Kompany: 'Trust the process.' Als het beslissingsproces correct en systematisch verloopt, biedt dat, in onvoorspelbare omstandigheden, de beste kans op een goede afloop.

Het probleem is dat media en publiek zich weinig aantrekken van het beslissingsproces, maar alleen naar de uitkomst kijken. Dat creëert perverse incentives voor beslissingsnemers. Je kan niet winnen. Als je draconische maatregelen neemt en het draait goed uit, zegt iedereen achteraf dat het allemaal niet nodig was en dat je een paniekzaaier bent. Wacht je en loopt het virus uit de hand, dan krijg je de zwartepiet toegespeeld. Damned if you do and damned if you don't.

Dat verklaart natuurlijk waarom medische experts zo gretig op het podium gezet worden. Beleidsmakers hebben er alle voordeel bij om uit de schijnwerpers te verdwijnen, want met een pandemie kan je niet winnen.

Frederik Anseel, professor management aan de University of New South Wales in Sydney

Lees verder

Gesponsorde inhoud