Angst voor verandering

Hoofdeconoom ING Duitsland

De Duitse verkiezingscampagne toont nog maar eens de angst van kiezers en politici voor verandering.

Nog een dikke week en de Duitse verkiezingen zitten er weer op. Als de peilingen, anders dan in de meeste andere landen, kloppen, staan Duitsland lange en moeilijke coalitieonderhandelingen te wachten. De kans is groot dat Angela Merkel op 1 januari 2022 nog altijd bondskanselier is. Voor de meeste Duitsers zou dat zo slecht niet zijn. Want als tijdens de campagne één ding duidelijk is geworden, is het de angst van de Duitse kiezers en politici voor verandering.

Geen enkele partij zegt duidelijk dat Duitsland waarschijnlijk voor de grootste structurele verandering sinds de industrialisering staat.

Neem het de Duitsers maar eens kwalijk. Eigenlijk horen ze al sinds het begin van de jaren 2000 dat het economisch model van het land verouderd is en ingrijpende veranderingen dringend noodzakelijk zijn. Een te grote afhankelijkheid van de industrie, terwijl andere landen al de eerste ICT-revolutie vierden. Een massawerkloosheid die nooit meer zou verdwijnen. Een veel te groot exportoverschot, dat met spoed moest krimpen. En natuurlijk de vergrijzing, die de potentiële groei zou halveren.

Al die jaren heeft alleen de regering van kanselier Gerhard Schröder (SPD) ingrijpende structurele hervormingen doorgevoerd. Vier kabinetten onder Angela Merkel deden dat niet. Echte structurele hervormingen of investeringen in de toekomst? Ooit, maar niet nu.

Was dat stilzitten dan erg? Nee. De Duitse economie kende een renaissance in de jaren 2010. Wirtschaftswunder 2.0, de werkloosheid op het laagste niveau ooit, binnenstromende overheidsinkomsten en een boomende export. Zie je wel, denken de meeste Duitsers. Angela Merkel was bezig met het oplossen van een lange reeks van internationale en Europese crisissen en de Duitse economie floreerde. Dat de Duitse economie profiteerde van de neveneffecten van de meeste crisissen, lage rente en zwakke wisselkoers, of van de opkomst van China, interesseerde bijna niemand.

Onaantastbaar

De ervaringen van de voorbije twintig jaar hebben de Duitsers blijkbaar het gevoel gegeven dat ze onaantastbaar zijn en dat de economische doemscenario’s meevallen. Eigenlijk komt het altijd goed. Zelfs zonder harde ingrepen.

Broodnodige veranderingen zijn niet mogelijk zonder harde keuzes. Maar afgaande op de verkiezingsstrijd is er blijkbaar niets aan de hand. Hier en daar een beetje bijstellen en het is goed.

Het is dan ook geen verrassing dat de verkiezingscampagne alles was, behalve een richtingenstrijd. Alle partijen willen actie tegen klimaatverandering, investeringen in digitalisering en in onderwijs en hebben oog voor de zwakkeren in de maatschappij. De ene partij doet dat via hogere belastingen en herverdeling, de andere hoopt op de helende krachten van het bedrijfsleven.

Geen enkele partij zegt dat Duitsland waarschijnlijk voor de grootste structurele verandering sinds de industrialisering staat. Die broodnodige verandering is echt niet mogelijk zonder harde keuzes en financiële en maatschappelijke kosten. Maar afgaande op de verkiezingsstrijd is er blijkbaar niets aan de hand. Hier en daar een beetje bijstellen en het is goed.

Rationeel begrijpen de meeste Duitsers dat het status quo niet kan, maar emotioneel is het fijn om vast te houden aan het oude bekende. Politici en partijen hebben de kiezers tijdens de campagne gegeven wat ze willen: een rooskleurige droomwereld, waarin alles blijft zoals het is en toch verandert. De kans is groot dat politieke partijen en het volk na de verkiezingen uit deze droomwereld ontwaken.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud