Beleid heeft kompas nodig

Om politiek verantwoording te kunnen afleggen aan de burger zou een scorebord met kritische Belgische economische indicatoren nuttig zijn.

Geliefd of verguisd, managers hanteren vaak zogenaamde key performance indicators, meetbare indicatoren die aangeven of men wel op koers zit voor de uitvoering van de strategie. Bij slecht gebruik worden zulke prestatie-indicatoren een doel op zich, en leiden ze de aandacht af van de eigenlijke strategie, het te bereiken doel. Maar indien weloverwogen kunnen ze de kanarie in de koolmijn zijn, die tijdig aangeeft dat bijsturing nodig is. Zonder indicatoren vervalt men snel in buikgevoel of andekdotiek.

Voor het beleid van ons land zou het ook niet slecht zijn een boordtabel te ontwikkelen, zodat het pad naar de doelstellingen die het beleid vooropstelt transparant en eenvoudig kan worden opgevolgd door beleidsmakers, administratie en de burgers. En waar zowel bij de regeringsvorming als bij de jaarlijkse beleidsverklaring over gerapporteerd wordt. Een duidelijk kompas voor het beleid.

Noch de interimregering, noch de Vivaldi’s, Avanti’s of andere mogelijke regeringscoalities lijkt ernstig bezig met een plan om de overheidsfinanciën niet volledig te laten ontsporen.

Het idee is niet nieuw. Denk aan de dwingende Maastrichtnormen, met doelstellingen voor het terugdringen van het overheidstekort en de overheidsschuld, die ons land in de jaren 90 met succes in de eurozone hebben geloodst. Heel het beleid werd erop afgestemd, met moeilijke maatregelen zoals loonmatiging, pensioenhervormingen en overheidsbezuinigingen. Maar eens in de muntunie verslapte de aandacht. Er kwam geen nieuw dwingend plan dat ruim werd gedragen, en de teugels van het begrotingsbeleid werden gevierd, met alle gevolgen van dien.

Kruissnelheid

De primaire overheidsuitgaven zijn sinds 2000 fors de hoogte in gegaan, nog versterkt door de financiële crisis en nu de coronacrisis. Zonder fors ingrijpen ontsporen de overheidsfinanciën de komende jaren volledig, want de gevolgen van de vergrijzing komen dan op kruissnelheid. Over 20 jaar zou de schuld zelfs richting 200 procent van het bruto binnenlands product evolueren.

Noch de interim-regering, noch de Vivaldi’s, Avanti’s of andere mogelijke regeringscoalities lijkt ernstig bezig met een plan om die uitdaging aan te gaan. De regionale overheden overigens ook niet. September is traditioneel de maand dat de begrotingsbesprekingen op volle toeren draaien, waarbij men minstens een poging doet om het beleid en de nodige financiën in overeenstemming te brengen. In slaap gewiegd door de lage rentestand en de tijdelijke versoepeling van het Europees toezicht liggen Belgische politici er niet wakker van.

Inmiddels lijkt een revival van de jaren 70 te ontstaan, waarbij de overheid de volledige externe schok belooft op te vangen - toen onder meer via overheidstewerkstelling, nu via massale genereuze transfers.

Inmiddels lijkt een revival van de jaren 70 te ontstaan, waarbij de overheid de volledige externe schok belooft op te vangen - toen onder meer via overheidstewerkstelling, nu via massale genereuze transfers. Ook de belofte om de pensioenen op te trekken, zonder plan om in het draagvlak daarvoor te voorzien - via langer werken of een sterker activatiebeleid - is verontrustend. Al jaren stijgen de sociale uitkeringen, onder meer door de welvaartsenveloppe, die elk jaar in honderden miljoenen extra sociale uitkeringen - onder meer voor pensioenen - voorziet, zogezegd om die in lijn te houden met de welvaart. Helaas, de welvaartsgroei loopt al jaren achter op de hypothesen die daarbij worden gehanteerd, en dus graaft de welvaartsenveloppe mee een financiële put.

Verdringingseffect

Met een overheidsbeslag van ruim de helft van onze jaarlijkse inkomsten ontstaat een verdringingseffect waarbij het private ondernemerschap en werken ontmoedigd worden. Om als burger tussen al de retoriek en ideologie door een zicht te krijgen op welke richting het met deze of gene beleidsploeg uit zal gaan, zou een scorebord met enkele kritische indicatoren voor onder meer het overheidstekort en -beslag, het investeringspeil, de tewerkstellingsgraad en de productiviteitsgroei niet misstaan. Niet om ambtelijk op te volgen, daar zit al voldoende kennis, maar om politiek verantwoording af te leggen aan de burger.

Lees verder

Gesponsorde inhoud