Big data en het toekomstige werken

De voorbije vijf jaar kwamen onheilsprofeten op de proppen met apocalyptische voorspellingen waarbij 40 tot 50 procent van de banen zou verdwijnen door de bigdatarevolutie. Ondertussen weten we dat ze er spectaculair naast zaten en dat hun uitspraken vooral goed waren voor de verkoop van boeken en het aanrekenen van sprekerskosten. Angst verkoopt altijd goed. De golf van automatisering, digitalisering en artificiële intelligentie leidt niet tot minder werk, wel tot ander werk.

©rv

We spreken over een arbeidsmarkt, maar de meeste mensen werken in een organisatie of een bedrijf. In bedrijven beslist niet de arbeidsmarkt, wel de hiërarchie wie wat zal doen en tegen welke prijs. Zo kan een onderneming bedrijfsspecifiek menselijk kapitaal ontwikkelen en gecoördineerd intern aan het werk zetten. Dat is veel efficiënter dan de markt te laten spelen. Het is een van de voornaamste redenen waarom bedrijven bestaan. De onderliggende reden daarvoor is gebrek aan goede informatie.

Technologische doorbraken hebben geleid tot platformbedrijven met gedetailleerde informatie over welke taken wanneer en waar gedaan moeten worden en hoe elke werknemer presteert. Die platformbedrijven hebben zoveel informatie dat de arbeidsmarkt het bedrijf opnieuw binnensluipt. Het productieproces wordt opgesplitst in individuele taken die worden geveild op een arbeidsmarkt waar zelfstandigen met elkaar concurreren voor de taak. Ze vervullen hun taken op individuele afroep. Geen minimumloon, betaalde vakantie of ziekteverlof meer. De kwaliteitscontrole gebeurt digitaal. Een efficiënte, maar koude wereld.

Welkom in het leven van Uber-chauffeurs, fietsende thuisbezorgers van bereide maaltijden, busjes die uw internetaankopen aan huis leveren, freelancers die een tekst of een foto maken, klusjesmannen die je op een website boekt. Het is een wereld van nieuwe en flexibele arbeidscontracten en meer gefragmenteerd personeel. Die evolutie is een levensgrote bedreiging voor de manier waarop het sociaal overleg werkt. Vakbonden en werkgeversorganisaties verdedigen de belangen van hun leden op basis van een bedrijfsstructuur die sterk onder druk staat. Maar ze verzetten zich.

Je bent altijd bereikbaar voor het werk, maar je ontspant je ook op het werk door er een video te bekijken of sociale media te checken.

Californië, het walhalla voor hightechbedrijven, wil dat de platformbedrijven die de ‘op afroepeconomie’ controleren hun personeel als werknemers behandelen. Het deelstaatparlement heeft een wet daarover goedgekeurd. Dat betekent dat Uber, dat in Californië is ontstaan, verplicht wordt al zijn chauffeurs aan te werven als vast personeel, met de bijbehorende sociale rechten. In Nederland hebben twee freelance(foto)journalisten hun proces gewonnen tegen DPG Media met de expliciete steun van hun beroepsorganisaties. DPG Media moet hen hogere tarieven betalen en bijkomend vergoeden voor prestaties uit het verleden.

Zelfs als je nog in vaste dienst bent, vervaagt door de nieuwe technologie de grens tussen arbeid en ontspanning. Je werkt niet alleen op je vaste werkplaats, maar ook in een coworkingplaats, of ’s avonds in de zetel. Je bent altijd bereikbaar voor het werk, maar je ontspant je ook op het werk door er een videootje te bekijken of sociale media te checken. Je wordt persoonlijk afgerekend op prestaties, zelfs als die afhangen van externe factoren. Die dubbelzinnige situatie is relatief nieuw en leidt bij sommigen tot meer druk, stress en burn-outs. Werknemers moeten leren zich te wapenen. Maar ook bedrijven moeten leren hun personeel te beschermen in plaats van hen aan te moedigen dag en nacht te werken en leren afstappen van individuele evaluaties.

Emotionele, sociale en ambachtelijke competenties worden steeds belangrijker, want de waarde van een product bestaat steeds meer uit de emotionele en sociale diensten rond dat product. En die vallen niet te automatiseren. Ook ambachtelijke competenties zijn te gespecialiseerd om ze te automatiseren. Maar permanente werkdruk brengt de gemoedsrust, de gezondheid en de creativiteit in gevaar en vernietigt die emotionele, sociale en ambachtelijke competenties. Waarom zeggen we tegen onze werknemers en freelancers niet af en toe dat ze beter even afkoppelen, in plaats van ze zo ver te jagen dat ze in de problemen komen?

Veel aspecten van het nieuwe werken zijn positief. Tijd om iets te doen aan de negatieve aspecten, zodat het kind niet met het badwater wordt weggegooid. Als platformbedrijven dat niet zelf doen, zullen overheid en gerecht het in hun plaats doen. Tijd om bij te sturen.

Lees verder

Tijd Connect