Luckas Vander Taelen

Een wetenschappelijk onderzoek met duidelijke conclusies valt naar believen te interpreteren. Zo titelde Le Soir over de nieuwe Taalbarometer, een onderzoek naar het gebruik van de talen in de hoofdstad: ‘Het Nederlands in vrije val in Brussel’. De stadskrant Bruzz las dezelfde studie, maar vatte die heel anders samen: ‘Belang van Nederlands neemt toe in Brussel.’

Beide titels zijn correct. Uit de Taalbarometer blijkt dat het aantal Brusselaars met een goede kennis van het Nederlands sinds het begin van deze eeuw ongeveer gehalveerd is. In 2001 was dat een derde van de bevolking, nu nog iets meer dan 16 procent. Er zijn meer Brusselaars die Arabisch spreken: zo’n 20 procent. Die verandering heeft natuurlijk alles te maken met de grote instroom van inwijkelingen in Brussel, dat met zijn 182 nationaliteiten na Dubai de meest diverse stad ter wereld geworden is.

Brussel is een Babelse taalmozaïek geworden. Er is geen groep meer die haar moedertaal als die van de stad kan opdringen.

Als Brussel volstroomt met mensen die van zowat overal komen, is het niet abnormaal dat de gemiddelde kennis van het Nederlands afneemt. Maar dat betekent niet dat het belang van het Frans groter wordt. Wie in Brussel wil communiceren, zal dat wel snel in het Frans doen, de lingua franca bij uitstek. Maar het Frans is al lang niet meer de taal die in de meeste gezinnen wordt gesproken. Het aantal eentalige Franstalige gezinnen is tot iets meer dan de helft gezakt. Brussel is een Babelse taalmozaïek geworden. Er is geen groep meer die haar moedertaal als die van de stad kan opdringen.

Dat het Frans zijn absolute monopolie verloren heeft, blijkt ook uit het stijgende gebruik van het Nederlands op de werkvloer en bij het winkelen. Dat ligt vooral aan de aanwezigheid van Vlamingen die niet in de stad wonen, maar er wel werken. ‘Het belang van het Nederlands neemt toe’, stelt onderzoeker Rudy Janssens. ‘Ook het aantal gezinnen die het Nederlands als thuistaal hebben, stijgt licht en verjongt.’ Het Nederlands bevindt zich in een paradoxale situatie: er zijn minder native speakers, maar het gebruik in de dagelijkse omgang neemt toe. En het prestige van het Nederlands is zonder twijfel toegenomen, ook al omdat voor meer dan de helft van de werkaanbiedingen kennis van het Nederlands een vereiste is.

Een onaangename constatatie in de jongste Taalbarometer is dat dat alles niet leidt tot een positief beeld van de ‘Vlamingen’. Liefst een derde van de ondervraagden heeft zelfs een afkeer van die term of van ‘Nederlandstaligen’! Dat slechte imago heeft veel te maken met de manier waarop de Franstalige media over Vlaanderen berichten, de enige informatiebron voor eentalige Brusselaars. Het is niet verwonderlijk dat in die groep volgens het onderzoek minder dan een halve procent ooit voor een Nederlandstalige partij zou stemmen. Zelfs bij Franstaligen die Nederlands spreken, denkt niet meer dan 4 procent eraan dat te doen. Vlaamse lijsten zullen daardoor nooit kunnen doorbreken in Brussel. Als Vlamingen in de hoofdstad een politieke rol van betekenis willen spelen, zal dat via meertalige lijsten zijn. Of hoe de sociologische realiteit van de hoofdstad de politiek inhaalt...

Le Soir mag dan wel in de beste franskiljonse traditie van titels houden die de achteruitgang van het Nederlands benadrukken en suggereren dat Bruxelles francophone geworden is, het belet de krant niet een scherpe analyse te maken van de erbarmelijke toestand van het taalonderwijs in Franstalige scholen. Die is zo mogelijk nog slechter dan vroeger: minder dan 8 procent van de schoolverlaters spreekt Nederlands. In 2001 was dat nog 20 procent.

Ooit was het Frans een wereldtaal en werd het niet nodig geacht een andere taal te leren. Het valt te vrezen dat de nieuwe realiteit nog niet overal is doorgedrongen. Het Franstalig onderwijs is nog altijd de verfransingsmachine van weleer. Uit het onderzoek blijkt nochtans dat gewone Brusselaars gewonnen zijn voor tweetalig onderwijs. Daar staan vooral de Vlamingen dan weer huiverachtig tegenover, terwijl aan Franstalige kant meer wordt geëxperimenteerd met immersieonderwijs. ‘Meertaligheid als opdracht’ is de titel van het vierde Taalbarometer. Het zou de ambitie moeten zijn van alle beleidsniveaus in Brussel...

Lees verder

Tijd Connect