Er is de afgelopen dagen, maanden en jaren al veel gezegd en geschreven over elk aspect van de Griekse crisis. Wie een euro kreeg telkens wanneer het woord keerpunt, D-day of definitief is gevallen, was vandaag miljonair.

Door Peter De Keyzer, chief economist van BNP Paribas Fortis

Ook vandaag is er helemaal geen keerpunt, en ook geen definitieve omwenteling. Griekenland is een zoveelste symptoom dat Europa botst tegen het glazen plafond van steeds verdere integratie. Nee, de ‘ever closer union’ is niet vanzelfsprekend.

De Grieken worden bijna volledig gefinancierd door Europese belastingbetalers. Toch was het land niet bereid om in dezelfde mate soevereiniteit af te staan aan hun financiers over eigen begroting of staatsapparaat. Om met andere woorden rekening te houden met de eisen van diezelfde Europese belastingbetalers. De brexit is hetzelfde verhaal in een ander kleedje - ook het VK twijfelt of verder soevereiniteit afstaan aan Europa zomaar tot meer welvaart leidt.

©Frank Toussaint

De voorstanders van meer Europa hebben telkens hun antwoord al klaar. De enige remedie voor alle huidige Europese problemen is meer Europese integratie, en dus minder nationale soevereiniteit. Wie het daarmee niet volkomen eens is, wordt in het beste geval weggezet als slecht geïnformeerd of van kwade wil en in het slechtste geval als populist.

Volgens diezelfde verdedigers van meer Europa begrijpt ook de burger duidelijk niet bijster veel van de zegeningen van verdere integratie: hij wordt er namelijk telkens zo ver mogelijk vandaan gehouden. Na de debacles met referenda over de Europese Grondwet, wordt de burger gewoon niet meer geraadpleegd.

Sterker nog, alle échte kantelmomenten, doorbraken en cruciale reddingen van de eurozone van de afgelopen jaren staan op het conto van de Europese Centrale Bank. Zou het toeval zijn dat de redding telkens moest komen van de enige instelling die geen rechtstreekse verantwoording verschuldigd is aan de Europese kiezer? Dat de ECB de eurozone keer op keer heeft gered, is zeker goed voor de economische en politieke stabiliteit op korte termijn. Dat op deze manier de burger structureel buitenspel wordt gezet, ondergraaft wel de democratische legitimiteit van Europa op langere termijn.

Na de debacles met referenda over de Europese Grondwet, wordt de burger gewoon niet meer geraadpleegd.

Daarin schuilt de Grote Europese Paradox. Ondanks het huidige democratisch deficit was de Europese Unie de afgelopen decennia een fantastisch succes. Zowat het meest ambitieuze en toch het meest succesvolle vredesproject dat dit continent ooit heeft gekend. Verregaande economische samenwerking en vrijhandel heeft mee gezorgd voor een ongekend lange periode van economische groei, vrede en voorspoed.

Daarin schuilt een dubbel gevaar. Politieke ambitie wordt bijna automatisch vereenzelvigd met economisch succes. En het vroegere succes van de Unie doet de verleiding ontstaan om de burger structureel buitenspel te zetten. Of met andere woorden: integratie is een groeimotor en de burger is een rem.

Toch is dat een gevaarlijke strategie. In het verleden maakten sterke welvaartsgroei en schuldopbouw het gewoon makkelijker om ambitieuze politieke projecten verkocht te krijgen. Zolang er maar jobs en welvaart bijkwamen, maalde de burger niet om meer of minder soevereiniteit.

Dat is vandaag helemaal anders: dat politieke ambitie niet altijd rijmt met economisch succes merkten we tijdens de eurocrisis. De politieke droom van een monetaire unie werd gebouwd op te zwakke economische fundamenten en men rekende op hoge groei om het verschil tussen ambitie en realiteit dicht te fietsen. Vraag eens aan Spanje, Portugal of Griekenland of verdere Europese integratie automatisch zorgt voor meer welvaart.

Ten slotte is de welvaartsgroei vandaag structureel lager dan tijdens de afgelopen decennia. Het economische en politieke kapitaal om verdere integratie af te kopen, is dan ook opgebruikt. Zonder een structureel hogere welvaartsgroei en meer zeggenschap van burgers lijkt de droom van verdere Europese integratie uitgerekend dat te blijven. Een droom.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud