Campagnewatcher | Gewenning, immune kiezers en detox

Politicologe UAntwerpen

Politici zoeken hun toevlucht in almaar extremere strategieën om de aandacht van de kiezer te trekken. Maar die lijkt er immuun voor geworden, schrijft campagnewatcher Laura Jacobs.

Met nog vier weken op de teller lijkt de kiesstrijd nog altijd niet op volle toeren te draaien. Schijn bedriegt: sinds 2019 zitten we in een permanente campagne. Onder meer door de royale partijfinanciering en recorduitgaven op sociale media en de digitalisering is het verschil tussen de regeerperiode en de campagne meer dan ooit vervaagd. De verkiezingsperiode is business as usual.

Wie oplet, merkt dat de nieuwscyclus zich tijdens de permanente campagne voltrekt volgens een vast stramien. Het startschot is meestal een event, incident of uitspraak die viraal gaat op sociale media. Dat lokt reactie uit van politici, die de gebeurtenis aangrijpen om zich op het thema te profileren, waarna het verhaal breder wordt opgepikt. Daarmee verzilveren de protagonisten een felbegeerde uitnodiging voor een nieuws- of duidingsprogramma of interview. Zo zijn we vertrokken voor enkele dagen vluchtig politiek debat. Totdat iets nieuws gebeurt, waarna de cyclus herbegint.

Advertentie

Dit script wordt als een generale repetitie herhaald tot de première op 9 juni. Elke dag laat een partij een ballonnetje op (veelal in de vorm van onbetaalbare beloften of breekpunten) met als doel de aandacht te trekken. De gratis schoolmaaltijden voor Vooruit, de rel tussen MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez en Groen-minister Tinne Van der Straeten over de kernuitstap, of de Vlaams Belang-premie om de geboortecijfers op te krikken. Het zijn perfecte illustraties van hoe politici zich aan de (sociale)medialogica aanpassen en hun politieke communicatie erop afstemmen. Politici, journalisten en kiezers spelen allemaal mee in het theaterstuk, elk in hun eigen rol als acteur, regisseur of toeschouwer. Maar zelfs het grootste spektakel gaat op den duur vervelen.  

De focus op oppervlakkige boodschappen en steekvlampolitiek beloont simplisme en conflict, wat het politieke debat versmalt en de inhoud verarmt.

Carrousels en chatbots

Om boven de routine uit te stijgen voelen politici daarom de drang om met hun politieke content - zowel vormelijk als inhoudelijk - almaar straffer uit de hoek te komen. Dat werkt overmatige profilering in de hand. In dat opbod zijn we de voorbije jaren aanbeland.

Allerlei partijen zetten een breed scala aan onlinetechnieken in om de aandacht van de kiezer te grijpen. Dat vertaalt zich in memes, van ondertitels voorziene TikTok-video’s, carrousels en take-overs op Instagram. Korte oneliners in eigen huisstijl die politieke tegenstanders bekritiseren zijn de norm. Politici gaan in de clinch op X. Interactiviteit en gamificatie doen hun intrede. Via nieuwsapps richten partijen zoals de PVDA, de N-VA en het Vlaams Belang de kernboodschappen naar hun eigen achterban. Partijwebsites bieden interactieve ervaringen aan. Zo kan je met een rood stempotlood op de Vooruit-website ‘Het is Vooruit of achteruit, kies maar’ stemmen. Open VLD stuurt via haar website pushmeldingen uit. Anderen lanceren luchtige quizjes. Kiezers kunnen testen op welk Groen-kopstuk ze lijken.

Tot slot wordt AI langzaam geïntegreerd. Vragen over partijprogramma’s worden beantwoord door chatbots die Sam (PVDA), Cindy (CD&V) of Victor (MR) zijn gedoopt. Partijen experimenteren met deepfakes, en afbeeldingen of filmpjes gegenereerd door AI duiken op.

Gewenning

Politici streven naar populariteit op sociale media, als ware influencers op zoek naar likes die stemmen kunnen opleveren. Maar die focus op oppervlakkige boodschappen en steekvlampolitiek beloont simplisme en conflict, wat het politieke debat versmalt en de inhoud verarmt.

Na jaren van blootstelling aan die logica lijken kiezers immuun te worden, waardoor politici hun toevlucht zoeken in almaar extremere strategieën. Ironisch genoeg voedt die gewenning de spektakelpolitiek, terwijl tegelijk almaar meer burgers zich van de politiek afkeren, met nood aan een detox.

Tot de verkiezingen van 9 juni bekijken de campagnewatchers Selien De Schryder en Laura Jacobs afwisselend de politieke actualiteit.

Gesponsorde inhoud
Tijd Connect
Tijd Connect biedt organisaties toegang tot het netwerk van De Tijd. De partners zijn verantwoordelijk voor de inhoud.
Partnercontent
Partner Content biedt organisaties toegang tot het netwerk van De Tijd. De partners zijn verantwoordelijk voor de inhoud.